Stronki na blogu

wtorek, 11 lutego 2020

Ane Riel „Żywica”


Jens Haarder od zawsze mieszkał na odosobnionej niewielkiej wyspie połączonej z inną, gęściej zaludnioną. Po ojcu przejął miłość do Natury, zwłaszcza drzew i nauczył się od niego stolarki, a jakiś czas po jego śmierci założył własną rodzinę, która tak jak on czerpała przyjemność z życia w tym zacisznym zakątku Danii. Najwięcej uwagi Jens poświęcał swojej ukochanej córce, Liv, której wpoił swoją filozofię, tak skutecznie, że dziewczynka nigdy nie widziała nic zdrożnego w złodziejskich wyprawach, na które ją zabierał. Teraz, w wieku dziewięciu lat, Liv staje się wspólniczką w zabójstwie. Ojciec bez trudu przekonuje ją, że to konieczność i że ich ofiara, tak jak upolowane przez nich zwierzęta, nie poczuje bólu. Niedługo potem Jens informuje policję o śmiertelnym w skutkach wypadku. Wypadku, którego ofiarą padła jego dziewięcioletnia córka.

Ane Riel to duńska pisarka, która swoją działalność w światku literackim rozpoczęła w latach 90-tych XX wieku, od książek dla dzieci i podręczników szkolnych, których część ilustrowała jej matka. Jej pierwsza powieść, „Slagteren i Liseleje” ukazała się w 2013 roku, ale kariera Riel nabrała rozpędu po publikacji jej kolejnej książki, thrillera „Harpiks” (pol. „Żywica”) z 2015 roku. Powieść została uhonorowana Glass Key Award, Harald Mogensen Award, Norway's Golden Bullet i nagrodą Swedish Crime Writers' Academy. W tym samym roku Riel otrzymała stypendium Nielsa Matthiesena od Ministerstwa Kultury za całą swoją dotychczasową twórczość. A w 2019 roku swoją premierę miała jej trzecia powieść pt. „Bæst”.

Specyficzny to thriller. Nierozbudowany fabularnie, a przy tym niestroniący od sprawdzonych motywów... a tak inny. Na swój sposób odważny, poruszający, empatyczny, ale i surowy. Ane Riel wprowadza nas bowiem do zaklętego kręgu osób prowadzących dosyć pustelniczy żywot, który ewidentnie ma nich zgubny wpływ. Dziewięcioletnia Liv tak naprawdę nie zna innego życia. Nigdy nie uczęszczała do szkoły, nigdy nie bawiła się z innymi dziećmi, poza swoim bratem bliźniakiem Carlem i nie dane jej było poznać innego sposobu patrzenia na świat od tego, którego nauczył ją ojciec. Wprawdzie matka zaraziła ją miłością do książek, ale to bynajmniej nie pomogło jej oprzeć się destrukcyjnemu wpływowi własnego ojca. Stolarza Jensa Haardera, który jak by na to nie patrzeć też jest ofiarą. Ofiarą miejsca, którego przez całe swoje życie się trzymał. Miejsca, którego nigdy nie zapragnął opuścić. Jens zawsze mieszkał na niewielkiej duńskiej wyspie pod nazwą Głowa, porośniętej drzewami, które już w dzieciństwie darzył wielką miłością i połączonej przesmykiem zwanym Szyją z większą, gęściej zaludnioną wyspą. Na Głowie mieszka tylko on i jego bliscy: jego małżonka Maria, która przez swoją chorobliwą otyłość nie jest już w stanie opuszczać łóżka oraz ich dzieci, bliźniacze rodzeństwo Liv i Carl. Dawniej była z nimi matka Jensa, Else, ale po pewnym strasznym wypadku została przez niego zmuszona do wyprowadzki. A teraz, po latach, wróciła. Akcja „Żywicy” nie jest prowadzona liniowo – autorka nie tylko przeplata umowną teraźniejszość z mniej i bardziej odległą przeszłością, ale też miesza narracje. Rozdziały spisane w pierwszej osobie, z punktu widzenia kilkuletniej Liv, przewijają się z częstszymi fragmentami podanymi w trzeciej osobie i niedługimi listami pisanymi przez Marię do jej ukochanej córeczki. Dla czytelnika wszystko zaczyna się od zabójstwa, tym bardziej wstrząsającego, że ukazanego oczyma dziewięciolatki, współuczestniczącej w tej niezrozumiałej zbrodni. Dlaczego Haarderowie uznali za konieczne pozbawić życia ich krewniaczkę? I dlaczego nasza mała narratorka mówi o tym tak, jakby była to najzwyczajniejsza rzecz pod słońcem? Relacjonuje zabójstwo w tak suchy, praktycznie beznamiętny sposób? „Właściwie nigdy nie myślałam o tym, jaka jestem. Myślę, że byłam tym, co widzieli [rodzice]. A czasami widziałam rzeczy, których nie widzieli oni”. Cóż takiego dostrzegała Liv Haarder, czego nie widzieli jej rodzice? Chciałoby się rzec, że to nie tak znowu bezbronne dziecko, nie potrafiło przejść do porządku dziennego nad zbrodnią, do której pewnej świątecznej nocy doszło w ich własnym domu. Że, jak to się mówi, odróżniało dobro od zła. Owszem, Liv wpojono, że zadawanie cierpienia czy to człowiekowi, czy zwierzęciu jest czymś haniebnym, ale też nauczono ją, że noc blokuje ból. Liv z jednej strony więc głęboko przeżywa widok każdej cierpiącej istoty, ale nigdy po zapadnięciu zmroku. A że jej ojciec odebrał innemu człowiekowi życie właśnie nocą, to Liv nie widzi powodu, by nad tym ubolewać. Moim zdaniem najlepsze, czego Ane Riel dokonała na kartach omawianej powieści jest to, że trudno nie współczuć Haarderom. Nie tylko zindoktrynowanej dziewczynce, ale także dorosłym, którzy ponoszą winę za to, kim się stała. Zwłaszcza jej ojciec. Człowiek, który był wychowywany w raczej nietypowy sposób, ale i nie można powiedzieć, że rodzice nie nauczyli go poszanowania dla bliźnich. Ojciec Jensa, Silas, był dla niego największym autorytetem. To od niego nauczył się wszystkiego, co uczyniło go dobrym stolarzem. To z nim dzielił swoją bezgraniczną miłość do Natury, ze wskazaniem na drzewa, których w ich samotni, na Głowie, nigdy nie brakowało. On też zasiał w umyśle Jensa filozoficzne ziarna, które z czasem wydały plony, jakich pewnie by nie pochwalał. Można powiedzieć, że na pewnym etapie jego życia coś w głowie Jensa się przestawiło. Ten zamknięty w sobie, nieśmiały, ale sprawiający sympatyczne wrażenie mężczyzna z czasem wszedł na zbrodniczą ścieżkę. I zabrał ze sobą swoich bliskich. Nic dziwnego, że nieznająca innego życia dziewięciolatka tak ochoczo z nim poszła w tę otchłań szaleństwa, ale jego żona nie mogła nie wiedzieć, jak drastycznie ich życie odbiega od tak zwanej normy. Dlaczego więc się nie sprzeciwiła? Dlaczego pozwoliła, by Jens zrobił z jej dziecka... potwora? Nie, to zbyt daleko idące określanie. Liv jest przede wszystkim ofiarą. Ofiarą wychowania, jakie odebrała. Ofiarą miejsca, w którym przyszło jej żyć. I ofiarą własnego ojca, który... bądź co bądź również jest ofiarą. Nie aż tak godną współczucia jak to kilkuletnie dziecko, ale jakkolwiek dziwnie to zabrzmi, nie potrafiłam nie patrzeć litościwym okiem na tego mężczyznę. Ane Riel już się o to postarała.

Duńska autorka w swoim obsypanym nagrodami dziele zderza ogromną uczuciowość z emocjonalnym zdystansowaniem. Perspektywa dziecka mrozi krew w żyłach nie tylko dlatego, że świadkuje ono, a nawet bierze czynny udział w wydarzeniach słusznie potępianych w tak zwanych cywilizowanych społeczeństwach, ale również przez paraliżujące wręcz zimno, z jakim (umownie) je wyłuszcza na użytek czytelnika. Obok tych nieomal beznamiętnych, surowych kawałków, Ane Riel konstruuje postacie, których co prawda nie rozgrzesza (może poza Liv), ale ma dla nich niemało empatii, którą stara się wlać w odbiorcę swojej książki. Z pewnością nie każdy zarazi się tą głęboką uczuciowość Riel względem Haarderów. „Żywica” to jedna z tych książek, która raczej nie ma prawa przemówić do wrażliwości każdego czytelnika. Myślę, że nawet niektórzy namiętni odbiorcy literackich thrillerów mogą mieć problem z wczuciem się w te wielowymiarowe osobowości, jakimi niewątpliwie są ludzie żyjący na zacisznej wyspie. Najbardziej problematyczną postacią jest „głowa rodziny” Haarderów. Bo choć to w umyśle Jensa swój początek bierze zgnilizna, która w pewnym sensie rozsiewa się na umysły najbliższych mu osób, to nie da się zaprzeczyć, że człowiek ten nie do końca odpowiada za swoje czyny. A przynajmniej ja nie mogłam oprzeć się wrażeniu, że Jens to jednostka chorobowa. Człowiek wymagający pomocy psychiatrycznej, której sam oczywiście nie zamierza przyjąć. Bez względu na to, jakie psychicznie katusze dzień w dzień przeżywa. Jens cierpi, ale i zadaje cierpienie innym. Spirala mąk, z której ma się wrażenie, że nigdy się nie wydostanie. Nie za życia, bo mężczyzna ten jest gotowy zrobić wszystko, by dożyć swych dni w ekstremalnie zacisznym zakątku Danii, który z pewnością nie ma zbawiennego wpływu na jego psychikę. Wyspa zamieszkała tylko przez Haarderów to tak naprawdę śmiertelnie groźna pułapka. Piękna, ale niebezpieczna. Rodząca iście klaustrofobiczne odczucia, choć obiektywnie nie jest taka znowu mała. Jak dla jednej rodziny to w sumie całkiem spory obszar, ale panująca tu cisza i świadomość oddalenia od innych ludzi, wprowadza silne wrażenie przygniatającej ciasnoty. Którą Riel w późniejszym etapie jeszcze podkręca mękami przykutej do łóżka kobiety. W okrutnie zagraconym, niebywale zaśmieconym domu. Taki jest efekt obsesji Jensa na punkcie zbieractwa. Gromadzenia przeróżnych i w zdecydowanej większości nieprzydatnych przedmiotów. Obsesji, która narasta i narasta... Wprost proporcjonalnie do jego niechęci przebywania w towarzystwie ludzi spoza zaklętego kręgu, który stworzył sobie na Głowie. Żona, córka... Więcej mu nie trzeba. A Carl? Ten bojaźliwy chłopiec tak niepodobny do Jensa i Liv? On daje oparcie swojej bliźniaczce. Samo jego towarzystwo jest bezcenne dla tej coraz bardziej zagubionej dziewczynki. Tak naprawdę bardzo samotnej, choć ona tak tego nie odbiera. Jakżeby miała, skoro nie zna innego życia? Z mojego punktu widzenia jedynym poważnym mankamentem „Żywicy” jest nazbyt uproszczony warsztat Riel. Zdania są krótkie i nie zawsze treściwe, a opisy dłuższe tam, gdzie akurat wolałabym by autorka się streszczała (na przykład tytułowa żywica) i stanowczo zbyt krótkie w tych miejscach, które moim zdaniem aż prosiły się o więcej detali (niektóre etapy analizy psychologicznej zwłaszcza Jensa i Marii Haarderów według mnie powinno się znacznie pogłębić). Niektórych może irytować także częste uprzedzanie faktów przez Riel, bo to pozbawia powieść elementów zaskoczenia. No może nie wszystkich, bo przynajmniej jeden motyw miał zaskoczyć odbiorcę (wrzucony stosunkowo długo przed dość kontrowersyjnym, a na pewno rodzącym niemały dyskomfort emocjonalny finałem). Najwyraźniej został pomyślany w charakterze niespodzianki, ale obawiam się, że długoletnich miłośników tak thrillera, jak horroru coś takiego zdumiewać nie może. Nie dość, że takie zwroty akcji już nieraz praktykowano (tak w literaturze, jak w filmie), to na dodatek łatwo wyłapać drobne sygnały emitowane wcześniej. Niemniej mnie to nie przeszkadzało – Riel raczej nie zależało na skonstruowaniu nieprzewidywalnej, raz po raz zaskakującej opowieści, tylko dającej do myślenia, poruszającej historii o ludziach w pewnym sensie uwięzionych na nieomal hermetycznej wyspie. Ze swoimi demonami...

Przygotowane przez Zysk i S-ka polskojęzyczne wydanie docenionej przez krytyków i niemałą część zwykłych odbiorców, „Żywicy” pióra duńskiej pisarki Ane Riel, w twardej oprawie, z nastrojową grafiką na okładce, przykuwa uwagę. A wnętrze książki... Cóż, to już bardziej dyskusyjna sprawa. Ten, bądź co bądź, silnie przemawiający do mnie, nielicho emocjonujący thriller, jest na tyle odmienny, od tego, z czym zazwyczaj obdarowuje nas tego rodzaju literatura, a przy tym paradoksalnie tak zwyczajny (ciekawa specyfika), wydaje się być wręcz skazany na wpadnięcie także na nie tak znowu mały niepodatny grunt. Poza tym uważam, że warsztat Riel pozostawia trochę do życzenia – tego typu opowieści, wymagają bardziej pogłębionych opisów już niekoniecznie miejsc i wydarzeń, ale na pewno postaci. Ich wewnętrznych przeżyć. Niemniej poruszyła mnie ta historia. Wzburzyła, zasmuciła i skłoniła do zadumy. Nad życiem w odosobnieniu, toksycznym wychowaniem i wewnętrznymi demonami, które przecież mogą dopaść każdego. Destrukcja i autodestrukcja na niewielkiej wyspie znacznie oddalonej od skupisk ludzkich, podana w eksperymentalny, dość ryzykowny sposób. Dla mnie to dobrze, ale też nie mam wątpliwości, że jakaś cześć fanów gatunku będzie miała inne zdanie na ten temat. Inaczej być nie może.
 
Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu

niedziela, 9 lutego 2020

Richard Matheson „Jestem legendą. Piekielny dom. Człowiek, który nieprawdopodobnie się zmniejszał”


Człowiek legenda. Nieżyjący już amerykański pisarz i scenarzysta specjalizujący się w gatunkach horroru, science fiction i fantasy. Zdobywca między innymi World Fantasy Award i Bram Stoker Award za całokształt twórczości, artysta, który miał ogromny, bezcenny wkład tak w literaturę, jak kino grozy i science fiction oraz wpływ na innych twórców: dość wymienić Stephena Kinga, Anne Rice i George'a A. Romero. Wiele jego epickich utworów doczekało się swoich filmowych wersji (niektóre z nich ekranizowano/adaptowano więcej niż raz), których scenariusze nierzadko sam konstruował. Pierwsza minipowieść Richarda Mathesona, „Someone is Bleeding” ukazała się w 1953 roku (jego opowiadania publikowano od roku 1950), a ostatnia, „Generations” w roku 2012, niecały rok przed jego śmiercią. Na polskim rynku wydawniczym ten Wielki Człowiek dotychczas był stanowczo zaniedbywany – z obszernej bibliografii Mathesona nie wydano nic ponad jego najsłynniejszą powieść pt. „Jestem legendą” i garści opowiadań (warto tutaj też wspomnieć o antologii „Jest legendą” stworzonej w hołdzie dla Richarda Mathesona i zawierającej opowiadania innych autorów nawiązujące do twórczości tego niezwykle zasłużonego dla literatury i filmu człowieka). Do roku 2019, na który to wydawnictwo Mag przygotowało długo wyczekiwane przez fanów literatury grozy i science fiction wydanie zbiorcze malutkiej częściej jego bezcennego dorobku pisarskiego. Wchodzące w skład serii Artefakty wydanie w twardej oprawie z wpadającą w oko grafiką Dark Crayon zdobiącą front książki, zawiera aż trzy reprezentatywne minipowieści i dziewięć wybranych opowiadań Richarda Mathesona w tłumaczeniu genialnej Pauliny Braiter i Roberta Walisia. Czego chcieć więcej? No cóż, może całej reszty bibliografii tego wirtuoza słowa pisanego?

Minipowieść „Jestem legendą” (oryg. „I Am Legend”) swoją światową premierę miała w 1954 roku, a na ekran dotychczas była przenoszona trzykrotnie: „The Last Man on Earth” (1964), „The Omega Man” (1971), „I Am Legend” (2007). Poza tym w 2007 roku ukazała się nieoficjalna adaptacja tego utworu, „I Am Omega” (2007) w reżyserii Griffa Fursta, a sam George Romero przyznał, że inspirował się tą historią podczas tworzenia swojego najsłynniejszego filmu, kultowej „Nocy żywych trupów” z 1968 roku. Może dlatego „Jestem legendą” Mathesona uznaje się za opowieść o zombie-wampirach, choć próżno szukać tutaj wyraźnych wskazań w kierunku zombie. Chyba, że za takowe uznać to, że część kreatur występujących w tym apokaliptycznym i postapokaliptycznym świecie przedstawionym to żywe trupy, ale czy klasycznych wampirów też nie można tak nazwać? Tak, tym co odróżnia krwiopijców zmieniających porządek świata na kartach „Jestem legendą” od ich protoplastów absolutnie nie jest to, że (część z nich) to tak naprawdę chodzące i polujące trupy, tylko geneza owych nadzwyczajnych przypadków chorobowych. Matheson wzbogacił mit wampira o własne podstawy, nazwijmy je medyczne. „Jestem legendą” to nie tylko opowieść o wampirach (będę się upierać, że nie są to zombie), ale także zarazie, która nadzwyczaj szybko rozprzestrzeniła się po świecie, być może oszczędzając tylko jednego człowieka: stojącego w centralnym punkcie tej ponadczasowej opowieści Roberta Neville'a. Poznajemy go już w postapokaliptycznych realiach, w których przyszło mu żyć przez zmasowany atak żywiących się krwią bestii, które jeszcze niedawno były ludźmi. Jego aktualne dzieje autor nierównomiernie przeplata z retrospekcjami, dzięki którym poznajmy początki wampirzej zarazy i oczywiście poprzedni żywot Roberta, męża i ojca, który nieoczekiwanie stracił wszystko, na czym mu zależało. Wszystko oprócz życia, ale wziąwszy pod uwagę to, co już przeżył i to, co teraz go spotyka, można uwierzyć, że śmierć byłaby dla niego wybawieniem. Choć w „Jestem legendą” nie brakuje mrocznych fragmentów z udziałem krwiożerczych bestii między innymi wytrwale szturmujących dom naszego protagonisty, to moim zdaniem (i nie tylko moim) minipowieść ta traktuje przede wszystkim o dojmującej samotności. Robert Neville jest coraz bardziej przekonany, że jest ostatnim człowiekiem na Ziemi, a wraz z tym przypuszczeniem naturalnie wzrasta w nim poczucie beznadziei. Z biegiem trwania lat w tym odartym z wszelkich perspektyw, nadzwyczaj niebezpiecznym postapokaliptycznym świecie, w Neville'u zachodzi w pełni uzasadniona wewnętrzna przemiana. Z człowieka śmiało stawiającego czoło wszelkim przeciwnościom i zdeterminowanego badacza zjawiska, z którym on i reszta świata, na swoje nieszczęście, się zetknęli, powoli przemienia się w zgorzkniałego, nieprzystępnego pustelnika, który tak naprawdę sam nie wie, dlaczego uparcie trzyma się swojego beznadziejnego żywota i nie zależy mu już zbytnio na eliminowaniu wrogów wychodzących po zapadnięciu zmroku, a o świecie zapadających w doprawdy twardy sen (coś w rodzaju śpiączki). Konstrukcja dynamicznej postaci, niebywale ponury, nielicho przygnębiający klimat oraz oryginalne podeście do mitu wampira moim zdaniem stanowią największą siłę „Jestem legendą”. To w połączeniu z obrazowym warsztatem autora, który notabene absolutnie myszką nie trąci, sprawia, że czyta się to z prawdziwymi wypiekami na twarzy, nawet wówczas gdy przynajmniej samozwańczy ostatni człowiek na Ziemi oddaje się bądź co bądź zwyczajnym zajęciom w tym niezwyczajnym świecie. Albo po prostu siedzi i duma nad sobą i nad rzeczywistością, w której przyszło mu żyć i cierpieć.

Mój zwycięzca omawianego wiekopomnego zbioru to... „Piekielny dom” (oryg. „Hell House”), minipowieść po raz pierwszy opublikowana w 1971 roku. Przełożona na ekran w 1973 roku – brytyjski pełnometrażowy horror „The Legend of Hell House” w reżyserii Johna Hougha – i zaadaptowana na komiksowy miniserial, który swoją światową premierę miał w 2004 roku. Klasyczna opowieść o nawiedzonym domostwie, do którego w grudniu 1970 roku przybywają cztery osoby z zamiarem odkrycia tajemnicy tego śmiercionośnego obiektu. Ich zleceniodawca dał im tydzień na rozpracowanie (i pozyskanie dowodów) paranormalnych właściwości tego miejsca. Przewodniczy zasłużony badacz takich zjawisk, doktor fizyki Lionel Barrett, któremu jak zwykle asystuje jego małżonka, Edith. Wraz z nimi do Piekielnego Domu wchodzą Florence Tanner i Benjamin Franklin Fischer. Ta pierwsza jest medium psychicznym ochoczo korzystającym ze swego talentu, a Ben to medium fizyczne, które od swojego poprzedniego pobytu w Piekielnym Domu (w 1940 roku, gdy jeszcze był nastolatkiem) uparcie blokuje swoje niezwykłe zdolności. Doktor Barrett nie wierzy w duchy sensu stricto, tylko w moce podświadomości, coś w rodzaju energii pochodzącej od ludzi, która może przetrwać śmierć swojego ludzkiego źródła. Florence Tanner wyraźnie stoi w opozycji do niego, choć jej klasyczny pogląd na nadprzyrodzone (wiara w duchy) wcale nie musi tak zupełnie kolidować z przekonaniami nazbyt pewnego siebie fizyka. „Piekielny dom” to przede wszystkim klasyczna ghost story, kolejna opowieść o przynajmniej pozornie nawiedzonym przez istoty z zaświatów domostwie, doprawiona dosyć śmiałą (acz nieprzesadnie akcentowaną) erotyką. Ale też opowieść podpinająca się pod motyw kojarzony głównie z scence fiction. Maszyna skonstruowana przez doktora Barretta to jedno, ale z fantastyką naukową kojarzy się głównie konstrukcja tej postaci. Richard Matheson daje nam rozliczne dowody na to, że kierujący tym odważnym projektem zbadania prawdopodobnie najgroźniejszego domostwa na świecie, naukowiec, jest klasycznym burzycielem. Człowiekiem tak opętanym swoimi nowatorskimi badaniami zjawisk nazywanych nadprzyrodzonymi, że niedopuszczającym już do siebie innych możliwości. A stąd blisko już do bagatelizowania zagrożenia czyhającego na niego i jego towarzyszy w Piekielnym Domu. Owszem, Barrett zachowuje pewną ostrożność, ale i tak nie mogłam oprzeć się wrażeniu, że nie docenia swojego wroga bądź wrogów. Bo w Piekielnym Domu niewątpliwie coś do szczętu zepsutego tkwi – czy to destrukcyjna energia, jak chce tego Barrett, czy agresywne dusze nieżyjących już, zdemoralizowanych osób, z diabolicznym właścicielem tej ogromnej posiadłości na czele. To ma drugorzędne znaczenie. Jedno jest pewne: koordynator tego wielce ryzykownego projektu ma zbyt swobodny stosunek do wszystkiego, co dzieje się w tym domostwie, z tego prostego powodu, że pokłada nazbyt wielką wiarę w swoje możliwości. I być może zbyt małą w jedną z jego towarzyszek. Być może, bo Matheson przebiegle żongluje nastawieniem czytelnika do właściwie wszystkich śmiertelników tkwiących w tytułowym obiekcie. A klimat, dawkowanie napięcia – to jest po prostu mistrzostwo! Krótko: jedna z najlepszych historii o nawiedzonym domostwie wśród tych, które dotychczas dane mi było przeczytać. Może nie na równi z „Nawiedzonym” Shirley Jackson i „Lśnieniem” Stephena Kinga, ale blisko. Bardzo blisko.

Wychwalany przez Stephena Kinga w jego „Danse Macabre” „Człowiek, który nieprawdopodobnie się zmniejszał” (oryg. „The Shrinking Man”), minipowieść pierwotnie opublikowana w 1956 roku, był już dwukrotnie przenoszony na ekran: „The Incredible Shrinking Man” (1957) i „Incredible Shrinking Woman” (1981), chociaż tę drugą komediową pozycję bardziej zasadne byłoby chyba nazywanie wariacją na temat rzeczonej historii amerykańskiego geniusza słowa pisanego, jakim niewątpliwie był Richard Matheson. Autor pisał tę historię klasyfikowaną jako science fiction... w piwnicy. W ten sposób chciał się naturalnie wczuć w nieciekawą sytuację swojego maciupeńkiego bohatera. Powiedzieć, że Scott Carey miał pecha to mało. W wyniku fatalnego zbiegu okoliczności (Matheson z czasem przyznał, że z naukowego punktu widzenia trochę go tutaj poniosło, ale „ostatecznie jaka to różnica”? - napisał do Stephena Kinga. No właśnie, jakie to ma znaczenie w przypadku tak niesamowicie emocjonującej opowieści?) główny bohater omawianego utworu zaczął się kurczyć. Codziennie o dokładnie jedną siódmą cala. Autor w pierwszej wersji trzymał się chronologii zdarzeń, ale po jakimś czasie uznał, że lepiej będzie podejść do tego od innej strony, ponieważ według niego w takim wypadku czytelnik musiałby nazbyt długo czekać na najlepsze kawałki. Aktualne dzieje lilipuciego już Scotta Careya (pojedynki z wielkim z jego punku widzenia, a więc i naszego, takiej arachnofobiczce jak ja musiały mrozić krew w żyłach) przeplata z retrospektywnymi fragmentami rozpoczynającymi się już wówczas, gdy Carey był świadom swojej niezwykłej przypadłości, ale jego postura jeszcze zbytnio nie ucierpiała. Narracja jest wprawdzie trzecioosobowa, ale Matheson bez widocznego trudu narzuca czytelnikowi punkt widzenia coraz to mniejszego i mniejszego protagonisty. Człowieka coraz bardziej obrażonego na świat. Przepełnionego bezsilną wściekłością na niesprawiedliwość losu względem niego, ale złość wylewa na swoją małżonkę. Mężczyzna po jakimś czasie jest też zmuszony unikać nawet swojej pięcioletniej córki – nawet tak mała istota staje się dla niego zagrożeniem, nie wspominając już o obcych ludziach. Carey staje się więc kimś w rodzaju więźnia we własnym domu. Alienuje się nie tylko od reszty świata, ale także od pozostałych domowników, do niedawna najbliższych mu osób. Podczas gdy córka fizycznie mu zagraża, żona, przynajmniej według niego, przestaje go rozumieć. Wręcz bagatelizuje jego bądź co bądź poważną chorobę. Teraz Carey jest zamknięty w piwnicy, w której mieszka czarna wdowa, która jeszcze co prawda go nie przerosła, ale to tylko kwestia dni. Niemniej już ta wielkość włochatego stworzenia przedstawia dla lilipuciego Careya niemałe zagrożenie. Pająk pająkiem, ale szczerze mówiąc silniej angażowały mnie retrospekcje z niezwyczajnego życia zwyczajnego mężczyzny (Matheson specjalizował się w mieszaniu zwyczajności z niezwykłością), z tego prostego powodu, że cechowały się one większą różnorodnością zdarzeń. W mrocznej, zawilgoconej piwnicy przynajmniej tymczasowo będącej całym światem Scotta Careya właściwie w kółko działo się to samo. Walki z pająkiem, zdobywanie jedzenia i wody, spanie, nieskuteczne próby wydostania się z tej podziemnej pułapki... I tak aż do niespodziewanego finału. Abstrahując oczywiście od arcyciekawej niedalekiej przeszłości tego godnego współczucia męża i ojca, który z czasem zostaje zupełnie sam... No nie, bo jest jeszcze bestia, z którą dzieli piwnicę swojego domu.

Opowiadania. „Koszmar na wysokości dwudziestu tysięcy stóp” miałam już okazję przeczytać w zbiorze „17 podniebnych koszmarów” skompilowanym przez Stephena Kinga i Beva Vincenta. „Test”, nazwałabym kreatywnym sposobem na zwrócenie uwagi czytelników na wciąż aktualny problem ludzi w podeszłym wieku, którzy przez swoich bliskich są odbierani w kategorii ciężaru. Czy chcielibyście takiego rozwiązania problemu, jakie ku przestrodze, kreśli w tym opowiadaniu Richard Matheson? „Człowiek, który nie lubił świąt” to krótka opowieść, która zasadza się tak naprawdę na przewrotnym finale. Wszystko co jest powiedziane wcześniej praktycznie nie ma większego znaczenia – to li tylko prosta droga prowadząca do końcowego zwrotu akcji. „Montaż” wyróżnia się konstrukcją. Matheson podaje tę opowieść w swego rodzaju formie filmowej – jak wskazuje już sam tytuł spotkamy się tutaj ze zmontowanym życiem pewnego pisarza, który najwyraźniej nie wziął sobie do serca znanej przestrogi mówiącej, żeby uważać na swoje życzenia, bo mogą się spełnić... „Dystrybutor” to dynamicznie i zarazem bardzo tajemniczo rozwijający się utwór o pewnym człowieku, który nie wiedzieć czemu coraz bardziej uprzykrza życie swoim nowym sąsiadom. Robi im różne przykrości, nastawia jednego na drugiego, a przy tym bardzo uważa, by nikt nie dowiedział się, że to on jest mącicielem. „Tylko umówione wizyty” to niespełna trzystronicowa opowieść o schorowanych ludziach, którym chwilową ulgę daje tylko jeden lekarz. Przewrotna opowieść, która podpina się pod pewien znany między innymi miłośnikom horroru motyw, zapożyczony z pewnych wierzeń. „Mucha” to dosyć zabawna, ale i niepozbawiona napięcia historia o rozpaczliwej walce pewnego poważnego dyrektora dużej formy z tytułową muchą. Celowo na koniec zostawiłam sobie „Guzik, guzik” i „Pojedynek”. Dwa utwory, które doczekały się swoich filmowych wersji (ten pierwszy miał i swoją serialową odsłonę, tj. jeden odcinek w „Strefie mroku”): „The Box. Pułapka” w reżyserii Richarda Kelly'ego to raczej luźna, mocno rozrośnięta o inne wątki adaptacja „Guzik, guzik”, a kultowy „Pojedynek na szosie” Stevena Spielberga to aż zaskakująco wierne przeniesienie na ekran opowiadania „Pojedynek”. Co nieco oczywiście dodano, ale praktycznie wszystko, co znalazło się w opowiadaniu ma też swoje miejsce w filmie Spielberga. Ze wszystkich krótszych utworów zamieszczonych w tym wspaniałym zbiorze przygotowanym przez wydawnictwo Mag, te dwa dostarczyły mi najsilniejszych emocji. I bynajmniej nie dlatego, że filmy...

Fani literatury grozy i science fiction wreszcie doczekali się polskojęzycznego wydania wielu reprezentatywnym utworów mistrza Richarda Mathesona w jednym starannym, godnym jego pióra tomie. Wydawnictwo Mag niejednokrotnie już mnie mile zaskakiwało, ale tą publikacją przeszli samych siebie. Trzy ponadczasowe minipowieści i dziewięć opowiadań wirtuoza słowa pisanego, którego epickich utworów na polskim rynku był bolesny niedostatek. Czy można to przebić? Wątpię. Ale próbujcie, proszę, polscy wydawcy: może jeszcze więcej literackich dzieł Richarda Mathesona w jednym tomiszczu? A do tego czasu... Ta oto zbiorcza publikacja kilkunastu utworów Richarda Mathesona to według mnie największe polskie wydarzenie literackie na przestrzeni kilku lat. Na poletku horroru i science fiction oczywiście. Coś za co winniśmy być niezmiernie wdzięczni wydawnictwu Mag (nie wspominając już o samym autorze tychże: oczywista oczywistość), my fani literatury grozy i fantastyki naukowej. Nareszcie!

Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu

piątek, 7 lutego 2020

„Wściekłość” (2019)


Nieurodziwa wegetarianka Rose pracuje dla znanego projektanta mody i marzy o zaistnieniu w tej branży. Poza Chelsea, której rodzice zajęli się nią po śmierci jej własnych, nie ma przyjaciół. W pracy jest wręcz obiektem kpin, tym bardziej więc raduje ją zaproszenie na służbową imprezę wystosowane przez jednego z jej znajomych z pracy, Brada Harta, w którym od jakiegoś czasu się podkochuje. Randka kończy się dla niej tragicznie: po kłótni z Chelsea wzburzona Rose wsiada na skuter, ale nie oddala się znacznie od klubu, bo zderza się z samochodem. Udaje jej się przeżyć, ale doznaje poważnych obrażeń twarzy i brzucha. Krótko po opuszczeniu szpitala znajduje w Internecie reklamę ośrodka badawczego prowadzącego eksperymentalne zabiegi plastyczne. Po namyśle decyduje się na operację, która okazuje się niezwykle efektywna. Rose staje się tak piękna, jak nie była nawet przed wypadkiem. Co więcej życie zawodowe też wreszcie zaczyna przebiegać po jej myśli. Problemem są tylko koszmarne sny, okresowe nieznośne bóle brzucha i... apetyt na krew.

Jen i Sylvia Soska, zwariowane kanadyjskie bliźniaczki, miłośniczki horroru, twórczynie między innymi „American Mary” (2012) i „Oczu zła” (2014), po latach powróciły na swoje ulubione gatunkowe poletko. Tym razem zaryzykowały sięgnięcie do twórczości mistrza body horroru, ich rodaka Davida Cronenberga, a konkretniej zdecydowały się zrobić remake jego kultowej „Wściekłości” (1977). Siostry Soska podjęły się tego projektu dlatego, że akurat był dostępny i że ludzie, którzy nabyli do niego prawa nie znali oryginału. Poszukiwania informacji na jego temat w Internecie naprowadziło ich na rozmiłowane w twórczości Cronenberga bliźniaczki Soska, które nie tylko zgodziły się podjąć reżyserii tego obrazu, ale także wraz z Johnem Serge'em napisały scenariusz (i zagrały epizodyczne rólki). Zdjęcia ruszyły w lipcu 2018 roku, a premierowy pokaz odbył się w sierpniu roku 2019 podczas brytyjskiego FrightFest.

Jen i Sylvia Soska przy całym swoim szacunku dla „Wściekłości” Davida Cronenberga, uznały, że przynajmniej jedna rzecz aż prosi się o poprawę. A mianowicie postać Rose, która w ich mniemaniu w oryginale bardziej wydaje się być dodatkiem do swojego chłopaka Harta, niźli pełnowymiarową jednostką napędzającą fabułę. Ich Rose ma bardziej rozbudowaną osobowość. Ma swoją przeszłość, życie prywatne i zawodowe oraz poglądy. Siostry Soska nazwały to „zmodernizowaną kobiecą perspektywą” - nie tylko przekonania Rose są odbiciem współczesnych trendów, ale i sposób podejścia filmowców do żeńskiej postaci stoi w niejakiej opozycji do ówczesnej maniery marginalizowania ról kobiecych (częstej, acz niedotykającej wszystkich produkcji z tamtego okresu). Siostry Soska mówią o swojej „Wściekłości”, że jest kontynuacją myśli i konwersacji podjętych w pierwowzorze uwspółcześnionych poprzez pierwszoplanową postać. Rose poznajemy jako nieurodziwą szarą myszkę pracującą dla znanego projektanta mody i praktycznie niemającą życia towarzyskiego. Jej jedyną przyjaciółką jest Chelsea – pracują razem, ale przede wszystkim razem się wychowały, bo po śmierci swoich rodziców Rose trafiła pod opiekę rodziców Chelsea. W przeciwieństwie do swojej przybranej siostry Rose jest zdeklarowaną wegetarianką i pracoholiczką. Wykpiwaną przez kolegów i koleżanki z pracy, niedocenianą, a wręcz poniżaną przez szefa kobietą nade wszystko pragnącą rozwijać się w branży modowej, w charakterze projektantki odzieży. Można powiedzieć, że Rose jest kobietą w pewnym sensie zniewoloną – przez swoją nieśmiałość, skrytość, uległość i... wygląd zewnętrzny. Remake „Wściekłości” ewidentnie zawiera podtekst mówiący o tym, że ludziom urodziwym łatwiej pozyskuje się sympatię innych (a przynajmniej w niektórych środowiskach) i realizuje swoje zawodowe aspiracje. Nie można jednak z całą stanowczością stwierdzić, że Rose jest nielubiana wyłącznie przez swój wygląd zewnętrzny. Jej sposób bycia też odgrywa w tym pewną rolę: jak by na to nie patrzeć Rose nie zabiega o kontakty z ludźmi, mimo że nie czuje się komfortowo ze swoją samotnością (wyłączając spotkania z Chelsea). Między innymi dlatego przyjmuje zaproszenie kolegi z pracy, Brada Harta, na imprezę służbową, na które nigdy nie chadza, bo takie rozrywki uważa za marnotrawstwo czasu. Tak mówi, ale w skrytości ducha pragnie od czasu do czasu się rozerwać. I teraz ma taką okazję, w dodatku z mężczyzną, który bardzo jej się podoba. Jen i Sylvia Soska w swojej wersji „Wściekłości” zderzają, nazwijmy to, dwa oblicza kobiecości. Przed eksperymentalnym zabiegiem opartym na manipulacji komórkami macierzystymi, Rose przypomina stereotyp kobiety niewyemancypowanej, a po przełomowej operacji przeprowadzonej przez doktora Williama Burroughsa, staje się kobietą aż za bardzo wyzwoloną. Albo inaczej: nie do końca świadomie wyzbywającą się wszelkich ograniczeń narzucanych przez społeczeństwo. Zaspokajającą mroczne żądze, celowo czy przypadkowo rozbudzone przez doktora Burroughsa. Widziałam już niejeden występ Laury Vandervoort i nigdy się nie zawiodłam, ale to, co pokazała we „Wściekłości” Jen i Sylvii Soska... Cóż, moim zdaniem przeszła samą siebie w tej niełatwej przecież roli. Roli wymagającej odgrywania najróżniejszych emocji – od zagubienia, smutku i rozpaczy przez ekscytację, nieskrywaną radość, szaleńczą rozwiązłość, niekontrolowany hedonizm po niewyobrażalne męki fizyczne i psychicznie – oraz zgody na bynajmniej nieupiększające zabiegi charakteryzatorów. W co, według reżyserek i współscenarzystek omawianej produkcji, bez najmniejszych oporów się zaangażowała. I co ważne, nie tylko obejrzała oryginał, ale też momentami porywała się na udane naśladownictwo Marilyn Chambers, odtwórczyni roli Rose z kultowego pierwowzoru „Wściekłości”.
 
Nie uważam, że siostrom Soska udało się doścignąć wspaniały oryginał mistrza body horroru Davida Cronenberga, ale i nie miałam aż takich oczekiwań. Życzyłam sobie tylko... Właśnie czegoś takiego! Podejścia z pokorą i należytym szacunkiem do oryginału z 1977 roku i dania czegoś od siebie, zamiast podejmowania z góry skazanych na niepowodzenie prób kalkowania króla horroru cielesnego. Najbardziej obawiałam się o klimat remake'u „Wściekłości”, bo sprawiedliwie czy nie, ale nie miałam wątpliwości, że siostry Soska nie zdołają przywołać tej diablo przygniatającej, klaustrofobicznej, wręcz odbierającej dech mieszanki zimna i „lepkiego brudu”, którą Cronenberg obdarował miłośników kina grozy nie tylko w swojej „Wściekłości”. I nie myliłam się. Niecałkowicie. Nowe podejście do historii dotkniętej równie osobliwą, co destrukcyjną przypadłością młodej kobiety, nie przywołuje atmosfery materiału źródłowego, ale przyznaję, że i tak byłam nielicho zaskoczona oprawą audiowizualną tego obrazu. Mentalnie przygotowałam się na bardziej hollywoodzki koloryt tego bądź co bądź kanadyjskiego obrazu. Żywsze, jaskrawsze barwy, silniejsze kontrasty, wydelikacenie... A tu stonowane, wręcz z lekką wyblakłe barwy i (to dopiero niespodzianka) troszkę chłodu i przybrudzenia. Efekt wprawdzie nie jest taki, jak u Cronenberga, ale i tak w tej materii z większą mocą uderzał we mnie wpływ kina grozy z lat 70-tych XX wieku niż na wskroś nowoczesnej, modnej obecnie stylistyki. To znaczy plastikowej, ale co należy podkreślić, niewystępującej w każdym współczesnym filmowym horrorze. Obrana przez twórców nowej „Wściekłości” forma przekazu, choć mniej efektywna niż w XX-wiecznej wersji, w moim poczuciu jest wystarczająco intensywna, w miarę klaustrofobiczna i... szalona. Scenarzyści skonstruowali dosyć dokładną analizę psychologiczną kobiety, która przez ingerencję z zewnątrz wpadła w sidła mrocznych żądz. Morderczych apetytów, które zaspokaja w nie do końca świadomy sposób. Ona czuje się wówczas, jak we śnie i przez jakiś czas istotnie jest przekonana, że dręczą ją koszmary, być może będące skutkiem ubocznym eksperymentalnej terapii plastycznej albo napojów, które spożywa zgodnie z zaleceniem lekarza, który ją operował. Po wypadku, w którym doznała poważnych obrażeń brzucha i części twarzy. Nagroda dla najlepszej charakteryzacji w horrorze z roku 2019 trafia do... Jeśli napiszę, że przepiękna to robota, to nie zabrzmi dziwnie? A co tam, niech sobie to brzmi jak chce: zakochałam się w tym charakteryzatorskim popisie! Później filmowcy jeszcze bardziej zaszaleli z makabrycznymi dodatkami nieskalnych (przynajmniej widomą) ingerencją komputera, ale powypadkowa rana szpecąca oblicze Rose pozostała moim numerem jeden. Tak czy inaczej w tej uważam nieprzesadzonej, nie nadmiernie rozbudowanej warstwie gore królują praktyczne efekty specjalne. Niegrzeczne, momentami uroczo groteskowe, chwilami z lekka upiorne (podrygujące dziwaczne postacie z jednego przynajmniej pozornego snu Rose) i niezmiennie cechujące się widowiskową swobodą, nieskrępowanym podejściem do procesu tworzenia. Twórcy idą na żywioł. A przynajmniej takie wrażenie odnosiłam patrząc na tę postępującą eskalację przemocy. Destrukcji, ale i autodestrukcji wymuszanej przez... coś. Coś niezupełnie nieznanego (a na pewno nie dużej części długoletnich fanów gatunku), co jest, bardzo bardzo głodne. Niczym wampir łaknie krwi, ale na pewno z klasycznym archetypem tej postaci do czynienia mieć tutaj nie będziecie. „Wściekłość”, jak sama nazwa wskazuje, podpina się pod konwencję horroru o zarazie zamieniającej ludzi w krwiożercze bestie, ale na tym w zasadzie kończy się jej typowość. Siostry Soska w tej kwestii pozostały wierne oryginalnej koncepcji Davida Cronenberga, a więc... Dla tych, którzy pierwowzór widzieli: spodziewajcie się podobnej kombinacji z cielesnością do tej, którą zaserwował Wam człowiek, który jak mało kto nie tylko całym sobą czuje ten nurt kina grozy, ale też potrafi w znakomitym stylu pokazać na ekranie takie rzeczy, które prawdopodobnie wymykają się wyobraźni większości śmiertelników. Wielu ludziom pewnie nawet przez myśl by nie przeszło to, co ten wirtuoz pokazywał w swoich legendarnych horrorach (oczywiście nie bez pomocy innych ludzi z branży filmowej), a twórcy tego tu remake'u jednego z jego kultowych makabrycznych obrazów... Poszli dalej, stworzyli więcej mających budzić odrazę efektów specjalnych, które jeśli o mnie chodzi w tym zakresie były nieporównanie mniej skuteczne od tych pamiętanych z wersji Cronenberga. Właściwie to ani razu nie odczułam choćby tylko delikatnego wstrętu, ale zachwyt? O tak! Bezsprzecznie dałam się oszołomić tym turpistycznym tworom ludzkich rąk. Utalentowanej ekipy działającej pod dyktando fanek twórczości mistrza body horroru, Davida Cronenberga. To się naprawdę czuje śledząc gehennę Rose prawdopodobnie zgotowaną jej przez klasycznego burzyciela. Szalonego doktorka? Może... W każdym razie zakończenie tej historii ukontentowało mnie równie mocno, co jej wcześniejsze coraz to bardziej szaleńcze etapy. Między innymi wypadek i jego drastyczne skutki, eksperymentalny zabieg oparty na manipulacji komórkami macierzystymi, schizofreniczne rzekome sny Rose, eskalacja przemocy z jednoczesnym wychodzeniem ze skorupy nieśmiałości, śmiałe deformacje, okaleczenia ludzkich ciał UWAGA SPOILER albo jak patrzy na to doktor Burroughs ewolucja gatunku ludzkiego. Nieprzewidywalne widowisko to na pewno nie było, ale to jakoś nie osłabiało ochoty towarzyszenia Rose na tej straceńczej ścieżce, na którą właściwie bez swojej zgody została wepchnięta przez człowieka z bezdyskusyjnym kompleksem Boga KONIEC SPOILERA.

Czekałam na ten film. Szczerze mówiąc to żaden horror wydany w 2019 roku nie interesował mnie tak, jak remake „Wściekłości” wykonany przez Jen i Sylvię Soska, siostry, które co ciekawe swoimi poprzednimi dokonaniami w gatunku horroru mojego serca nie skradły. Miałam jednak przeczucie, że coś godnego uwagi z tego wyjdzie. Nie tak znowu nieuzasadnione przeczucie, bo oparte na jakże wspaniałych kadrach „oszpeconej” przez charakteryzatorów aktorki. Ale nie tylko, bo zwiastun i wypowiedzi twórców też zrobiły swoje. Co nie znaczy, że byłam wolna od obaw, bo to jednak ogromne wyzwanie remake'ować film takiego mistrza body horroru jakim niewątpliwie jest David Cronenberg. Poza tym siostry Soska... no, powiedzmy, że miałam powody do lekkiego niepokoju. Niemniej czekałam i czekałam, aż wreszcie... Hurra! Obejrzałam! I tak cieszę się, że ten film powstał. I tak uwielbiam go. I tak, zgadza się, nie uważam, żeby doścignął oryginał. Ale tyle naprawdę mi wystarczy. Jen i Sylvia Soska wreszcie dały mi coś, co mogę z czystym sumieniem nazwać naprawdę solidnym horrorem. A w każdym razie takim, który moim niewygórowanym wymaganiom sprostał. Dziękuję pięknie i proszę o więcej.

środa, 5 lutego 2020

„Countdown” (2019)


Świeżo upieczona pielęgniarka, Quinn Harris, od jednego z pacjentów dowiaduje się o aplikacji na telefon o nazwie Countdown, która mówi użytkownikowi, kiedy umrze. Mężczyzna jest pewny, że dane przedstawiane przez aplikacje są prawdziwe, bo za dowód ma tragiczną śmierć swojej dziewczyny, której pora odpowiadała wyliczeniom programu. Quinn sceptycznie podchodzi do tej opowieści i podobnie jak jej koleżanki i koledzy z pracy z ciekawości ściąga popularną aplikację, która informuje ją, że zostało jej kilkadziesiąt godzin życia. Choć wątpi w prawdziwość tych danych trochę ją one niepokoją. Lekkie zdenerwowanie zamienia się w czyste przerażenie, gdy w pobliżu Quinn zaczynają pojawiać się nadnaturalne istoty. Kobieta łączy siły z nowo poznanym mężczyzną, Mattem Monroe, któremu zgodnie z obliczeniami Countdown, także zostało niewiele czasu. Razem próbują znaleźć sposób na uniknięcie szybko zbliżającej się śmierci.

Zrealizowany za mniej więcej sześć i pół miliona dolarów amerykański horror „Countdown” w reżyserii i na podstawie scenariusza Justina Deca, powstał w oparciu o jego nakręconą wiele lat wcześniej krótkometrażówkę koncentrującą się na młodej parze zderzającej się z niepokojącą mocą pewnej aplikacji na telefon. Justina Deca ciągnie przede wszystkim w kierunku komedii (co zresztą widać też w „Countdown”), ale mile wspomina takie filmy grozy, jak „Szczęki” Stevena Spielberga, „Halloween” Johna Carpentera, „Duch” Tobe'a Hoopera i „Obcy – 8. pasażer Nostromo” Ridleya Scotta. I z niemałym zapałem podszedł do realizacji horroru „Countdown”, do czego zresztą od lat namawiali go koledzy z branży.

Co powstanie z połączenia „The Ring”, „Oszukać przeznaczenie” i „Aplik@cji” Abela i Burlee Vangów? Horror o tajemniczej aplikacji odliczającej czas jaki pozostał jej użytkownikowi na tym padole. Ale, ale, program ten ma jeszcze jedną nieprzyjemną właściwość, bo w końcu nudno byłoby li tylko świadkować próbom (tadam!) oszukania przeznaczenia. Aplikacja o nazwie Countdown, która zresztą, w nieporównanie bardziej przyjaznym użytkownikowi wydaniu, istnieje w rzeczywistości, staje się istną zmorą dla świeżo upieczonej pielęgniarki Quinn Harris (przekonujący występ Elizabeth Lail) i jej nowego przyjaciela, Matta Monroe. Ze mną w sumie było podobnie – przebrnięcie przez tę filmową opowieść było sporym wyzwaniem, bo jakoś nie mogłam oprzeć się poczuciu, że twórcy tego obrazu, za punkt honoru postawili sobie bezrefleksyjne kalkowanie aż nadto dobrze znanych motywów i co gorsza, postanowili podać to w modnej plastikowej oprawie. Klimatem „Countdown” upodabnia się do pierwszego lepszego (tzn. gorszego) współczesnego teen horroru, chociaż na pierwszym planie stawia dorosłą kobietę, która właśnie zakończyła staż w dużym szpitalu i została pełnoprawną pielęgniarką. Sympatyczną Quinn Harris, która szczerze troszczy się o pacjentów, ale stanowczo zbyt mało czasu spędza ze swoją rodziną: nastoletnią siostrą Jordan i ich ojcem. Matka zaś jakiś czas temu zginęła w wypadku. Quinn nie może, i tak naprawdę nawet nie próbuje, uwolnić się od wyrzutów sumienia. Obwinia się za śmierć matki, co w istocie przekłada się na jej relacje z pozostałymi członkami rodziny. Ewidentnie stara się spędzać jak najmniej czasu z ojcem i młodszą siostrą, choć oni chcieliby widywać ją częściej. W sferze zawodowej Quinn też nie układa się najlepiej, a wszystko przez jednego z lekarzy, który mówiąc oględnie, wzorem cnót z całą pewnością nie jest. Dodajmy do tego wątek zawiązującej się przyjaźni Quinn z Mattem Monroe (bardzo sympatyczna kreacja Jordana Callowaya) z widokami na coś więcej i mamy całą obyczajową/dramatyczną otoczkę służącą głównie przedstawieniu ważniejszych postaci. Powierzchownemu, bo nie ma czasu na pochylanie się nad postaciami, skoro w ręku dzierży się tak atrakcyjne dla fana gatunku narzędzie, jak śmiercionośna telefoniczna aplikacja. Justin Dec dodał do tego przewodniego wątku nutkę tajemnicy, która szczerze mówiąc zajmowała mnie mniej więcej tak jak rozliczne zagrania typu: o matko, wskoczyła jakaś kreatura! Tak, jump scenek w „Countdown” jest naprawdę niemało, bo co to byłby za horror, gdyby ich zabrakło? Ale wracając do meritum: tajemnica (przynajmniej na początku) tytułowej aplikacji zasadza się na niemożności odgadnięcia skąd to to się wzięło i czy faktycznie można powiedzieć, że zabija swoich użytkowników. Może po prostu ujawnia tajemną informację: dokładną, z góry ustaloną datę ich śmierci. Znaczy się przeznaczenie. Za tym drugim świadczy to, że nie każdy, kto ściągnie feralną aplikację niedługo już pożyje, bo twórcy dobitnie pokazują (poczynając od prologu), że części z jej użytkowników aplikacja wróży długi żywot. Quinn jednak to nie dotyczy – jej zostały mniej więcej trzy dni, a jej nowemu przyjacielowi, Mattowi, jeszcze mniej. A skoro już nabrali pewności, że Countdown nie kłamie, to trzeba wziąć przykład z choćby Alexa Browninga i spróbować oszukać przeznaczenie. Żeby tego dokonać najpierw muszą „poznać swojego wroga” tj. zbadać nieszczęsną aplikację, w czym może pomóc im właściciel sklepu z telefonami – jeden z dwóch niskich ukłonów (jeśli chodzi o bohaterów) Justina Deca w stronę komedii. UWAGA SPOILER Drugim jest (jakżeby inaczej) Boży wojownik: zwariowany ksiądz parający się demonologią KONIEC SPOILERA.

Wyskakujące maszkary są. Tajemnica, no powiedzmy że jest. Efekty specjalne, ze wskazaniem na komputerowe, oczywiście też obecne. Do tego konwencjonalna fabułka z bądź co bądź dającymi się lubić postaciami, stojącymi w centrum tej nader standardowo rozwijanej akcji. Postaciami, które spotykają dobrze znane miłośnikom kina grozy przeżycia natury paranormalnej. Nie tak znowu mroczne przeżycia, bo atmosfera „Countdown”, przynajmniej w moim poczuciu, choćby tylko nikłą groźbą nie emanuje. Ani wizualnie (ciemności są raczej rzadkiej, niewystarczająco zagęszczone i po hollywoodzku metaliczne), ani odczuwalnie, bo kilka/kilkanaście dynamicznie, bez należytego wyczucia napięcia, poprowadzonych fragmentów spod znaku kontaktów z nieznanym (najlepsze są kiczowate chwile, w których owych istot nie widać, ale za to widać, co robią z takim czy innym nieszczęśnikiem: jakkolwiek to zabrzmi, efekt jest raczej niezamierzenie zabawny) nie mogło skłonić mnie do śledzenia losów bohaterów filmu z narastającą obawą. Nie życzyłam im źle, ale i bez większej nadziei wypatrywałam ciekawszych ścieżek fabularnych z ich udziałem. Nie wymagałam przemierzania dziewiczych terytoriów horroru o zjawiskach nadprzyrodzonych, ale dużo bardziej klimatycznego, nie tak beznamiętnego podejścia twórców do sprawdzonych motywów, już tak. Wyglądało mi to trochę tak, jakby Justin Dec chwytał się wszystkiego, co tylko przyszło mu na myśl w swoich rozpaczliwych próbach ożywienia owej historyjki. Nie twierdzę, że tak to się odbywało, po prostu tak to odbierałam. Najpierw kasandryczna aplikacja na telefon, potem jakieś niedostrzegalne gołym okiem nadnaturalne siły, UWAGA SPOILER następnie domniemane demony i na dodatek domorosły egzorcysta, wielki pasjonat demonologii, przypominający trochę wspólników Elise Rainier z filmów spod znaku „Naznaczonego”, klątwa, religijny rytuał KONIEC SPOILERA i po części spodziewana ostateczna konfrontacja, która oczywiście efekciarstwem musiała przebić wszystko, co miałam nieprzyjemność ujrzeć dotychczas. No dobrze, gwoli sprawiedliwości, finalne starcia (swoją drogą w trakcie napisów jest jeszcze jedna scena), jak na standardy współczesnego amerykańskiego kina z przyzwoitym budżetem, są powiedzmy w miarę powściągliwe. Spodziewałam się większego pola do popisu dla twórców efektów specjalnych, aczkolwiek zaznaczam, że zwolennicy obrazów generowanych komputerowo pominięci nie zostali. Gorzej z osobami preferującymi minimalistyczne w formie i maksymalistyczne w wymowie horrory o zjawiskach nadprzyrodzonych, ale kto by się nimi przejmował? Po co komu mroczny, ponury klimat, powolne budowanie napięcia i maksymalnie realistyczne, praktyczne efekty specjalne, skoro może mieć „bajeranckie” CGI i dynamiczny rozwój akcji, w którym nie ma miejsca na nudnawe pogłębione analizy bohaterów i antybohaterów, czy paranormalnych zjawisk, z którymi się stykają. Jeden zwariowany pomocnik Quinn i Matta trochę na ten temat nam powie, ale w tak chaotycznym, najwidoczniej typowym dla siebie stylu (widać, że nasz nieustraszony wojownik prowadzi nieuporządkowaną, bałaganiarską egzystencję: żyje chwilą, można by rzec), którą to wiedzę notabene nader szybko, bez większego pomyślunku przełoży na praktykę. Czy dobrze oceni zagrożenie? To się okaże. A przedtem... Justin Dec zaprasza na boleśnie wtórną przeprawę z nie tak znowu nieznanym, której bynajmniej nie ułatwia znajomość dokładnej daty śmierci. Czy przeznaczenie da się oszukać albo czy można przechytrzyć tajemniczą moc wykorzystującą z pozoru niewinną aplikację telefoniczną do dręczenia i być może przyśpieszania śmierci niektórych z jej użytkowników? Quinn i Matt mają nadzieję, że tak, że istnieje sposób na znaczne odsunięcie w czasie swojej śmierci. Jakie? W sumie łatwo się domyślić, bo i tutaj twórcy zbytnio się nie wysilali – wykorzystali motyw, który w kinie grozy już się pojawiał. I to nawet w pozycji fabularnie trochę zbliżonej do tego tutaj delikatuśnego horrorku uczącego, że z telefonicznymi aplikacjami trzeba uważać. Tak Wy wszyscy uzależnieni od tych nowoczesnych bajerów: uważajcie co ściągacie na swoje nietanie, silnie uzależniające urządzenia, bo przy okazji możecie ściągnąć na siebie śmierć. A wtedy to już żadna reklamacja nie pomoże.

Wbrew nader nieprzychylnego spojrzeniu, jakie mam na debiutancki horror Justina Deca (tak w roli reżysera, jak scenarzysty), nie uważam „Countdown” za obraz niegodny polecenia fanom gatunku. Tyle że absolutnie nie wszystkim. Nawet nie wszystkim osobom preferującym historie o zjawiskach paranormalnych, bo część z nich mroczny i/lub ponury klimat silnie nacechowany bardziej odczuwalną, niźli dostrzegalną groźbą nie z tego świata, uważa za najważniejszy element tego typu horrorów. Tego przede wszystkim pożąda, a „Countdown”, przynajmniej moim zdaniem, tego nie oferuje. Ale już osoby mające ochotę albo wręcz preferujące lżejsze klimaty (w stylu teen horroru podanego na nowoczesnej tacy), niezbyt mroczne i niewyszukane opowieści o ludziach starających się uniknąć zapowiedzianej im już nieodległej śmierci, mają sporą szansę na niezłą rozrywkę z tym oto, bądź co bądź, nie najgorzej przyjętym nieskomplikowanym horrorem o kasandrycznej aplikacji na telefon.

poniedziałek, 3 lutego 2020

„Razorback” (1984)


Australia. Dwuletni wnuk łowcy kangurów, Jake'a Cullena, zostaje porwany przez gigantycznego dzika, gdy przebywa pod opieką dziadka. Mężczyzna staje przed sądem pod zarzutem zabójstwa dziecka, ale z braku dowodów zostaje uniewinniony. Nikt jednak nie wierzy w jego wersję wydarzeń. Dwa lata później do Australii przybywają obrończyni praw zwierząt z Nowego Jorku, dziennikarka Beth Winters i jej kamerzysta, z zamiarem nakręcenia reportażu o masowym odstrzale kangurów, odbywającym się w tych samych stronach, w których przed laty zaginął wnuk Jake'a Cullena. Mężczyzna przez cały ten czas prowadził osobistą wendetę wymierzoną przeciwko wszystkim dzikom, przeczuwając, że jego główny cel, razorback, który zabił jego wnuka, wcześniej czy później powróci. I nie myli się. Kolejną ofiarą przerośniętego zwierza pada Beth Winters, ale Cullen jest jedną z nielicznych osób zdających sobie sprawę z tego, jaki faktycznie los ją spotkał. Niedługo potem w miasteczku pojawia się mąż Beth, Carl Winters, pragnący dowiedzieć się co spotkało jego żonę.

Australijski animal attack „Razorback” powstał w oparciu o wydaną w 1981 roku powieść Petera Brennana pod tym samym tytułem i być może z inspiracji sprawą tragicznej śmierci dwumiesięcznej Australijki Azarii Chantel Loren Chamberlain, do której doszło w sierpniu 1980 roku. Za zabójstwo dziecka skazano jej matkę Alice Lynne 'Lindy' Chamberlain-Creighton. Po ponad trzech latach spędzonych w więzieniu kobieta została uniewinniona, ponieważ pozyskano dowody wskazujące na to, że za śmierć dziewczynki odpowiada dingo – dowody potwierdzające zeznania Lindy i jej męża. Scenariusz „Razorbacka” napisał Everett De Roche, a reżyserią zajął się Russell Mulcahy. Dyrektorem zdjęć został Dean Semler, pod wpływem wyników jego pracy nad „Mad Max 2 – Wojownikiem czasu” George'a Millera. Budżet filmu oszacowano na pięć i pół miliona dolarów australijskich. „Razorback” był nominowany do Nagrody AACTA w sześciu kategoriach, zdobywając dwie statuetki: za zdjęcia i montaż. Ponadto Dean Semler za ten wkład został wyróżniony przez Australian Cinematographers Society.

Uważany za jeden z reprezentantów kina ozploitation, animal attack Russella Mulcahy'ego o wielkim złym dziku grasującym w zacisznym zakątku Australii, obrósł względnie niemałym kultem. Ta wydana w 1984 roku adaptacja powieści Petera Brennana nadal cieszy się dosyć sporym zainteresowaniem fanów kina grozy – tych, którzy nie ograniczają swoich kontaktów z gatunkiem do XXI-wiecznych dzieł. W gruncie rzeczy „Razorback” to standardowy horror ze zwierzęciem w roli agresora. Tym razem padło na ogromnego dzika, animatroniczny twór, który moim zdaniem nie stracił zbytnio na wiarygodności. Nawet w dzisiejszych czasach robi wrażenie, zwłaszcza podczas zbliżeń na jego rozwartą paszczę z wielgachnymi kłami. Prolog tak przekonującego efektu bynajmniej nie zapowiadał – tytułowy antybohater objawia się wówczas jako włochata plama ewidentnie nieprzebierająca łapami, tylko sunąca po podłodze niczym nakręcana zabawka. W każdym razie pierwsze minuty seansu poświecono tragedii, która będzie rzutować na dalsze życie Jake'a Cullena, łowcy kangurów mieszkającego w słabo zaludnionym regionie Australii. Tragedii, której sprawcą jest nienaturalnych rozmiarów dzik. Tutejsi nie dają jednak wiary słowom Cullena, a co gorsza wielu podejrzewa, że to on splamił swoje ręce krwią. Krwią swojego dwuletniego wnuka. Mężczyzna został uniewinniony przez sąd, ale jak to często bywa, społeczeństwo wydaje własny wyrok. Winny dopóki nie udowodni swojej niewinności. Jake w każdym razie ma zamiar dowieść prawdziwości swoich słów – pokazać wszystkim niedowiarkom zwłoki swojego największego wroga: ogromniastego razorbacka, który zabrał mu wnuka i dom. Wcielający się w tę postać Bill Kerr ogólnie spisuje się dobrze, ale rozpaczliwy wrzask, który co jakiś czas dobywa się z jego gardła odejmuje trochę wiarygodności tej kreacji. Nie tyle jest źle zagrany, ile zdaje się być poupychany niejako na siłę w scenariusz. Niby każdorazowo jest umotywowany, a jednak w tych momentach czułam się trochę tak, jakby przenoszono mnie do taniego teatru. Niepotrzebne to było. Dwa lata po nieodwracalnej stracie, jakiej doznaje rodzina Cullenów, poznajemy amerykańską dziennikarkę i zarazem działaczkę na rzecz ochrony zwierząt, Beth Winters, która wraz ze swoim kamerzystą przybywa do tego feralnego regionu Australii, w którym wciąż mieszka niegdysiejszy łowca kangurów Jake Cullen. Ze wszystkich postaci występujących w „Razorbacku”, Beth wzbudziła we mnie najcieplejsze uczucia. Z racji swojego zajęcia, postawy względem stworzeń, którym ludzie odmawiają prawa do życia. W australijskim miasteczku, do którego dociera ta waleczna dziennikarka, próżno szukać osoby podzielającej jej poglądy na temat polowań na dziką zwierzynę. Tutaj zabijanie kangurów i dzików jest przednią rozrywką i oczywiście najważniejszą gałęzią lokalnej gospodarki. Twórcy „Razorbacka” unikają umoralniających wywodów na temat bezrozumnej rzezi z niebywałą przyjemnością sianą przez ludzi, przekonanych, że tylko oni są pełnoprawnymi mieszkańcami Ziemi. To znaczy nie rozwodzą się nad tym wprost, ale łatwo wywnioskować, że takie przesłanie „ukryto” w tym obrazie. Widać to choćby w przedstawieniu największych zwolenników polowań mieszkających w tym chwytliwie pustynnym rejonie Australii (poprzetykanym rzadkimi lasami), w którym toczy się zdecydowana większość akcji „Razorbacka”. Braci Bakerów pracujących w miejscowej rzeźni. Jeden z nich, Dicko kreowany przez Davida Argue, stanowi swoistą nie lada atrakcję – przygłupiasto rechoczący brutal, doprawdy groteskowa postać, która nie dość, że dodaje temu widowisku trochę dobrego humoru, to na dodatek rodzi większe obawy niż tytułowe przerośnięte zwierzę. Co nie znaczy, że to dzika, w zamiarze filmowców, nie mieliśmy obawiać się najbardziej.

Jake Cullen po śmierci swojego dwuletniego wnuka zarzucił polowania na kangury, w których to dotychczas się specjalizował, na rzecz eksterminacji dzików ze swoich stron. Mężczyzna w ten sposób odpłaca się za krzywdę doznaną przez jednego dzika. Monstrualne zwierzę, która ma nadzieję jeszcze spotkać. To jest jego główny cel, natomiast pomniejsze osobniki, które z przyjemnością odstrzeliwuje stanowią dla niego coś w rodzaju drobnej rekompensaty za niemożność odnalezienia zabójcy jego ukochanego wnuka. Twórcy w widoczny sposób nie potępiają takiej postawy. Czyli co? Jak człowiek zabija nam bliską osobę, to w porządku będzie zabijanie każdego napotkanego przedstawiciela gatunku ludzkiego? Co prawda w „Razorbacka” nie znajdziemy głośnych peanów na rzecz Jake'a Cullena, nie znajdziemy nachalnych pochwał pod jego adresem, ale też nie można powiedzieć, że starano się przedstawić go jako czarny charakter. Człowiek, który bezlitośnie karze cały gatunek za krzywdę doznaną przez dosłownie jednego jego członka, wyraźnie miał być postacią pozytywną. Nie krystalicznie czystą, ale i niemającą wzbudzać skrajnej niechęci u odbiorców. Jak to było w moim przypadku, chyba nie muszę dodawać... Po śmierci najsympatyczniejszej postaci „Razorbacka” pierwszy plan zajmuje jej mąż, Carl Winters (przekonująca kreacja Gregory'ego Harrisona), któremu los zwierząt też obojętny nie jest (wstrząsające dobicie postrzelonego kangura), ale i nie można powiedzieć, że ich dobro leży mu na sercu tak mocno, jak małżonce. Obrończyni praw zwierząt, tak się złożyło, zabitej przez dzikie zwierzę... Strata ukochanej kobiety to jedno, ale Carl ma jeszcze jeden powód do rozpaczy. Powód, który dodaje tragizmu całej tej sytuacji. Powód, który ma za zadanie między innymi jeszcze bardziej spotwornić potwora. Zwierzę, które i tak już zapracowało sobie na negatywne nastawienie widza (śmierć dwuletniego dziecka). Wszystko wskazuje na to, że najlepszym wyjściem z tej sytuacji jest niestety upolowanie tego jednego osobnika. A najbliższy temu jest mężczyzna, który już dwa długie lata poświęcił polowaniom na dziki. A Carl? Cóż, Carl bardziej skupia się na badaniu sprawy zaginięcia swojej żony, a że ściśle wiąże się ono z tytułowym antybohaterem... Ale to potem. Najpierw Carl wniknie w szemrane towarzystwo, które jak wiemy (on na razie może to tylko podejrzewać) też jest zamieszane w tę sprawę. Z czasem „na scenę” wkroczy też niejaka Sarah Cameron (w tej roli całkiem dobrze radząca sobie Arkie Whiteley), która tylko pozornie nie wpasowuje się w tutejsze społeczeństwo wprost rozmiłowane w krwawych polowaniach na dziką zwierzynę. W swoich czasach „Razorback” stanowił swego rodzaju realizatorskie novum, ponieważ postawiono na niedawno opracowaną przez firmę Kodak rozdzielczość zdjęć – wyższą niż dotychczasowy standard. Obrazy te w sumie nawet dziś wpadają w oko. Czymże byłyby jednak te głębokie, żywe barwy, gdyby nie ta lokalizacja? Według mnie to tym, i malowniczym, i przygnębiająco ponurym, częściowo jałowym australijskim ziemiom, klimat „Razorbacka” zawdzięcza najwięcej. Technika filmowania i wybrany sprzęt naturalnie też generalnie wybijają się ponad przeciętność, ale i znalazło się trochę obrazków trącących ciężkostrawnym kiczem. Najlepszy efekt wywarła na mnie naprawdę pomysłowo skręcona scena snu, która podobno żywo zainteresowała samego Stevena Spielberga (ponoć podpytał Russella Mulcahy'ego o tajniki realizatorskie odnośnie tej sekwencji). Atakom przerośniętego dzika też niczego konkretnego zarzucić nie mogę – no może poza niską drastycznością. Więcej substancji, notabene udanie, imitującej krew, mogłoby drastycznie podkopać wiarygodność, ale przydałoby się trochę dłuższych zbliżeń na poszarpane rany zadane kłami oszalałego zwierzęcia. Pana tych australijskich ziem, który najwidoczniej w końcu trafił na godnego przeciwnika. Wyspecjalizowanego w zabijaniu dzikiej zwierzyny starszego człowieka, nade wszystko pragnącego pomścić śmierć swojego wnuka. Niezbyt to trzymające w napięciu widowisko, niezbyt to mroczny horror z nurtu animal attack, ale mimo wszystko ogląda się to nie najgorzej. Znośnie skonstruowane postaci, którym pewnie nie zaszkodziłoby trochę więcej głębi oraz niemęcząca, nienużąca zanadto prosta, konwencjonalna fabuła. Chyba że za powiew odważniejszej kreatywności uznać wybór antybohatera – nie wiem, czy wcześniej powstał jakiś film grozy z przerośniętym dzikiem w roli agresora, ale tak czy inaczej nie uważam tej koncepcji za szczególnie wyszukaną. Mordercze króliki z „Nocy lepusa” Williama F. Claxtona albo ślimaki ze... „Ślimaków" Juana Piquera Simóna, jak najbardziej, ale dzik? Powiedzmy sobie szczerze: te zwierzęta przez znaczą część oświeconego społeczeństwa bynajmniej nie są uważane za milusie, nieszkodliwe, niegroźne stworzonka. A już na pewno nie takie, które mają takie samo prawo do życia, jak człowiek. Bo to (o zgrozo!) szkodniki są...eh.

Filmowa adaptacja powieści Petera Brennana w reżyserii Russella Mulcahy'ego, nie jest animal attackiem, którego w pierwszej kolejności poleciłabym osobom dopiero zaczynającym swoją przygodę z tym podgatunkiem horroru. Ale myślę, że ci, którzy zapoznali się już z paroma obrazami o morderczych zwierzętach mogą w miarę spokojnie sięgnąć po „Razorbacka”. Pod warunkiem, że jeszcze nie przejadł im się motyw monstrualnego zwierza polującego na ludzi. I vice versa. Nic nadzwyczajnego, ale można zerknąć. Tym bardziej, że ta oto australijska produkcja tak zupełnie „z afisza nigdy nie zeszła” – grono jej fanów ciągle się rozrasta. Nie w zastraszającym tempie, ale i nie można powiedzieć, że poniosła sromotną porażkę w starciu z nieubłaganie upływającym czasem. Bezsprzecznie wychodzi z tej niekończącej się próby w miarę obronną ręką. Póki co.

sobota, 1 lutego 2020

Annie Ward „Piękne zło”


Amerykanka Madeline i Brytyjczyk Ian poznali się na Bałkanach. On był bodyguardem, a ona dziennikarką, nauczycielką i pisarką, regularnie odwiedzającą swoją zajmującą się pomocą humanitarną przyjaciółkę Joannę w objętym konfliktem zbrojnym regionie Macedonii. Po latach zawirowań Maddie i Ian weszli w związek małżeński i urządzili się w małym miasteczku Meadowlark w stanie Kansas, rodzinnych stronach kobiety. A niedługo potem przyszedł na świat ich syn Charlie. Ian często wyjeżdżał zawodowo do różnych niebezpiecznych zakątków świata, pomimo problemów psychicznych, jakich nabawił się w związku ze swoją pracą. Maddie tymczasem zajmowała się domem i synkiem, zawsze cierpliwie wyczekując powrotu ukochanego mężczyzny. I coraz bardziej się go obawiając. Z biegiem lat zachowanie Iana ulegało pogorszeniu. Maddie coraz trudniej było ignorować jego gwałtowne zmiany nastroju, a na domiar złego odkrywała kolejne niepokoje fakty z jego życia. Napady lęku zmusiły ją do podjęcia terapii, która dała jej więcej dowodów na to, że trwa w toksycznym związku. Ale nie potrafiła porzucić męża. Tym bardziej, że mimo wszystko wciąż tliła się w niej nadzieja na to, że stan Iana się poprawi. A teraz w ich domu w Meadowlark pojawia się policja. W domu, który właśnie stał się miejscem zbrodni.

Urodzona w Stanach Zjednoczonych Annie Ward po ukończeniu studiów z wyróżnieniem w zakresie kreatywnego pisania i uzyskaniu tytułu magistra ze scenopisarstwa, na kilka lat przeprowadziła się do Europy Wschodniej, gdzie pracowała dla Fodor Travel Guides. Pobyt w objętej konfliktem Bułgarii był inspiracją dla jej debiutanckiej powieści „Making of June”, która swoją premierę miała w 2002 roku. Więcej energii Ward poświęcała jednak swojej działalności filmowej, a ściślej pisaniu scenariuszy. Obecnie mieszka wraz z rodziną w Kansas City w stanie Kansas. W 2019 roku ukazała się jej druga powieść: dobrze przyjęty thriller psychologiczny pt. „Beautiful Bad” (pol. „Piękne zło”), w którym też uwidaczniają się echa jej pobytu na Bałkanach.

W „Piękny złu”, swoim wnikliwym thrillerze psychologicznym, Annie Ward przeplata teraźniejszość z mniej oraz bardziej odległą przeszłością, które podaje w pierwszej (Maddie) i trzeciej (Ian, policyjne śledztwo) osobie. Książkę tę można sklasyfikować również jako marriage thriller, aczkolwiek trzeba zaznaczyć, że autorka tylko w części koncentruje się na burzliwym, rodzącym obawy pożyciu małżeńskim. „Piękne zło” fabularnie jest trochę bardziej rozbudowane, a przy tym niezbyt wymyślne. Ward na dobrą sprawę przedstawia historię, która dla długoletniego fana literackich dreszczowców większych rewelacji pewnie nie chowa. Historię, która trąci pospolitością. Zwyczajnością, która... ekscytuje! Pomijając króciutki wstęp dla nas wszystko zaczyna się w dzień zabójstwa. Przybycia pewnej policjantki na miejsce zbrodni, do jednego z domów w spokojnym dotychczas miasteczku Meadowlark w stanie Kansas. Policjantki obawiającej się przede wszystkim o los małego chłopca, który jak wie przebywał w tym budynku w czasie, w którym dokonywały się w nim dantejskie sceny. Szczegółów na razie nie będzie dane nam poznać. Kto, jak, dlaczego i oczywiście przez kogo został skrzywdzony (tytuł rzeczonego rozdziału wskazuje na to, że ktoś poniósł śmierć) – tego wszystkiego autorka na razie nam nie objaśni. Do tego wątku będziemy co jakiś czas powracać, ale głównie będziemy zaglądać w przeszłość. Bardziej oraz mniej odległą przeszłość Maddie i Iana, ludzi, którzy po latach zawirowań weszli w związek małżeński i doczekali się syna. Ich wspólne życie w pierwszej partii „Pięknego zła” przeplata się z bardziej rozbudowanymi fragmentami z wcześniejszych lat tej dwójki (zdecydowanie rzadziej z umowną teraźniejszością: otwarciem policyjnego śledztwa). Zwłaszcza Maddie Brandt, młodej Amerykanki przebywającej wówczas na Bałkanach. Choć w mniej odległej od zaakcentowanej już zbrodni przeszłości, też niemało się działo, to mnie w tej pierwszej partii książki, najbardziej angażowały wydarzenia do jakich doszło jeszcze wcześniej, w Europie Wschodniej. Niby klasyczny, wielce problematyczny trójkąt miłosny – Maddie Brandt, jej najlepsza przyjaciółka Joanna Jasinski i bad boy Ian Wilson, żołnierz zajmujący się ochroną ważnych osobistości – ale nie mogłam oprzeć się wrażeniu, że jest w tym coś więcej, że ten retrospektywny ciąg wydarzeń nie tylko obarczono największym ciężarem gatunkowym (napięcie konsekwentnie narasta), ale i podprogową sugestią, że to będzie miało decydujące znaczenie dla jeszcze dokładnie nieznanych potworności, do których dojdzie wiele lat później. Rozrzut w czasie i wszystkie te rozgałęzienia narracyjne nie utrudniają lektury „Pięknego zła”. Rozdziały Ward poprzedza informacją o okresie, w jakim każdy z nich się toczy, ale podejrzewam, że i bez tego bez trudu nadążałabym za tą celowo rozproszoną akcją. Dzięki warsztatowi Annie Ward. O tyle interesującemu, że przy całej swojej dojrzałości, wnikliwości i niemałej koncentracji na detalach, artystka ta zachowuje klarowność, stylową przejrzystość, rzeczowość. Nie wdaje się w zbędne, rozwlekłe dyskursy, nie rozwadnia fabuły, nie dzieli włosa na czworo, we wszystkich materiach zachowując tylko to, co jest absolutnie niezbędne do należytego, emocjonującego przekazania tej wymyślonej przez nią (z dodatkiem inwencji jej życiowego partnera) zwykłej-niezwykłej historii. O miłości, zdradzie, waśniach, zbrodni i... szaleństwie? Na pewno życiu w strachu, o egzystencji w toksycznym związku z człowiekiem dotkniętym zespołem stresu pourazowego, z potencjalnie groźnym paranoikiem, który ma swoje tajemnice. Ale i w strachu przed samą sobą: przed kimś lub przed czymś, co być może tkwi wewnątrz straumatyzowanej kobiety. Jednostki zmagającej się z nerwicą lękową, której głównym źródłem najwyraźniej jest nieobliczalny mąż, stanowiący poważne zagrożenie nie tylko dla niej, ale i dla jej niespełna czteroletniego synka, centrum wszechświata Maddie, czołowej postaci „Pięknego zła”.

Na kartach swojej drugiej powieści Annie Ward nie tylko bez widocznego wysiłku tworzy plastyczne obrazy miejsc i sytuacji, ale również, albo raczej przede wszystkim, konstruuje wielowymiarowe, dogłębnie scharakteryzowane postaci – jednostki, w które wnikamy coraz głębiej i głębiej, aż do może i niezaskakujących, ale z całą pewnością nieprzypadkowych, niepowciskanych na siłę w ramy tej opowieści, w pełni uzasadnionych rdzeni złożonych osobowości, dosłownie ożywionych w tym bez reszty wciągającym widowisku. To naprawdę wizualne przedstawienie, bo zatrzymać napływających obrazów praktycznie nie sposób. A przynajmniej ja byłam nieustannie atakowana widokami z różnych stron świata, gdzie dochodziło do budzących przeróżne emocje wydarzeń. Także wielce alarmistycznych, które Annie Ward serwowała w najodpowiedniejszych momentach. Tuż przed spodziewanym nudnawym przestojem, który do mnie tak naprawdę nigdy nie dotarł. Gdy już, już nabierałam przekonania, że oto szykuje się przerwa w dostawie pożądanych emocji, następował gwałtowny zryw akcji, którego finalizację autorka najczęściej zostawiała na potem. Najpierw przeskok w czasie i/lub miejscu akcji – raz dłuższy, raz krótszy pobyt gdzie indziej i zazwyczaj kiedy indziej – a potem powrót do przerwanego, przynajmniej z pozoru kluczowego, momentu. I to też niezupełnie, bo zwykle nie wracamy już dokładnie do tej burzliwej chwili, tylko stajemy nieco dalej. Doprawdy frustrujące, ale w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Ward daje czytelnikom coś w rodzaju mocno swędzących punktów, miejsc, które pragnie się jak najszybciej podrapać, ale nie można tego zrobić, szybko zaspokoić ciekawości wywołanej takim, czy innym większym rozbiegiem akcji, bo Ward każe nam najpierw pochylić się nad czymś innym. Suspens w najczystszej postaci! Niektórzy mogą inaczej się na to zapatrywać, ale dla mnie najbardziej atrakcyjne w tym wszystkim było to, że autorka nie siliła się na wielce oryginalne rozwiązania. Zdaje się, że niespecjalnie zależało jej na skonstruowaniu mocno wyszukanej opowieści. Na stworzeniu wielowątkowej historii, która silnie wyróżniałaby się w swoim gatunku (thriller psychologiczny, częściowo osadzony w konwencji dreszczowca małżeńskiego). Takiej powieści, której fabułę spokojnie można by podsumować słowem „odkrywcza” albo wręcz przełomowa. Nietradycyjna, obficie rozgałęziona narracja, wprawdzie też nie tchnie świeżością, bo podobnie rozpisanych współczesnych powieści na rynku literackim nie brakuje, ale bądź co bądź obrana w „Pięknym złu” technika wyłuszczania fabuły dodaje jej smaczku. Choćby przez to, że Ward wykorzystuje ją do podsycania ciekawości u odbiorcy. Przy bardziej liniowej narracji takiego suspensu mogłoby nie być. Pewna nie jestem, bo żeby to rozstrzygnąć musiałabym przeczytać jakiś thriller Annie Ward pozbawionych takich rozgałęzień w czasie i przestrzeni. Może kiedyś nadarzy się taka okazja, ale póki co „Piękne zło” to dla wszystkich zainteresowanych tego typu beletrystyką jedyna możliwość sprawdzenia, jak ta amerykańska autorka radzi sobie na poletku thrillera psychologicznego. Poszukiwacze oryginalności mogą nie być zadowoleni z tej mrocznej przygody u boku chorobliwie zalęknionej Maddie, jej wybuchowej i tylko z pozoru niezniszczalnej przyjaciółki Joanny i miłości jej życia: toczącego wielce ryzykowny tryb życia Iana, który najwyraźniej coraz bardziej pogrąża się w czystym szaleństwie. I jego kochanki? Niebezpiecznej kobiety, z którą spotykał się jeszcze przed poznaniem Maddie, a teraz... Teraz być może wraz z nią knuje przeciwko swojej żonie i co gorsza swojemu dziecku, które darzy go istnym uwielbieniem. Ian poświęca Charliemu stanowczo zbyt mało czasu, a nadrzędnym powodem tego niekoniecznie musi być wymagająca praca, której pomimo zgubnego wpływu jaki wywiera ona na jego psychikę, mężczyzna uporczywie się trzyma. Z czasem Ward wysyła do nas sygnały wskazujące na niezbyt skrywaną niechęć Iana względem trzyletniego syna. I naturalnie żony, która mimo wszystkich przykrości jakich partner jej przysparza i mimo wzrastającej w niej obawy o bezpieczeństwo swoje i swojego syna (coraz silniejszego przeczucia, że Ian stanowi dla nich poważne zagrożenie), ciągle trzyma się nadziei, że jest jeszcze dla nich jakaś przyszłość. Zakłada, pewnie naiwnie, że ich rodzina przezwycięży ten poważny kryzys... Problem w tym, że problemy ciągną się za nimi od lat: sięgają już początków ich znajomości, zaczęły się długo przed zawarciem związku małżeńskiego i zamieszkaniu w Meadowlark, urokliwym amerykańskim miasteczku. Rodzinnych stronach Maddie, w których jej mąż, Anglik, zakochał się od pierwszego wejrzenia. Jak te niełatwe dzieje Wilsonów się potoczą, niestety łatwo się domyślić. Szczerze mówiąc to już w pierwszej partii „Pięknego zła” obrałam właściwą perspektywę i na domiar złego Ward ani razu nie udało się nakłonić mnie do przynajmniej chwilowej zmiany spojrzenia na tę szybko wprowadzoną (w enigmatyczny sposób) sprawę kryminalną. Zamkniętą dużo później, po przeprowadzeniu mnie przez nieusłaną różami przeszłość Wilsonów, w trakcie której wszystko sobie odpowiednio poukładałam. A więc przyszykowane na później rozwiązanie zbrodni, do jakiej pewnego wieczoru doszło w dotychczas spokojnym amerykańskim miasteczku, wbrew zamiarom Ward dla mnie żadną niespodzianką nie było. Takie zamknięcie generalnie złym wyborem moim zdaniem nie jest – problem tkwi raczej w tym, że autorce „Pięknego zła” nie udało się pociągnąć do tego maksymalnie zwodniczej ścieżki. Ale z drugiej strony dręczącej ciekawości mi nie brakowało – rozwojem innych, pospolitych, a tak pasjonujących incydentów znaczących żywot między innymi Wilsonów. Pary z problemami, które wcześniej czy później doprowadzą do nieodwracalnej i zaskakująco poruszającej tragedii.

Na światowym rynku literackim powoli wykluwa się nowa mistrzyni thrillera psychologicznego. Chyba. Bo wszystko zależy od tego, czy amerykańska autorka „Pięknego zła” (oryg. „Beautiful Bad”), Annie Ward, zechce kontynuować swoją przygodę z tym gatunkiem. Jej pisarstwo moim zdaniem wiele poprawek nie wymaga – wyłączając przewidywalność w jej drugiej powieści nie znalazłam nic, co świadczyłoby o nieodpowiednim przygotowaniu Ward pod ten konkretny gatunek. Nic, co kazałoby mi wątpić w jej zdolności tworzenia naprawdę emocjonujących thrillerów. A przy tym nieprzekombinowanych, nie silących się na oryginalność, choćby nawet kosztem wiarygodności. A w każdym razie takie w moim poczuciu jest „Piękne zło” - nieodkrywcza, dosyć zwyczajna opowieść (tj. na tle gatunku, do którego utwór ten się wpisuje) o niełatwym związku małżeńskim dwojga niekoniecznie dobrze dobranych ludzi. Między innymi, bo to nie tylko marriage thriller, ale także porównywalnie trzymająca w napięciu historia przyjaźni dwóch kobiet, w którą klin wbija porywczy mężczyzna oraz dramatyczna opowieść o próbach radzenia sobie z traumami i śmiałego kroczenia ścieżką wytyczoną potwornymi przeżyciami sprzed lat. Wprost w otchłań szaleństwa? Sami się przekonajcie!

Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu