Stronki na blogu

niedziela, 10 września 2023

Leigh Bardugo „Wrota piekieł”

 
Galaxy 'Alex' Stern, członkini Lete, sekretnego stowarzyszenia magicznego działającego na terenie Uniwersytetu Yale, po wpadnięciu swojego Wergiliusza, Daniela Tabora Arlingtona V zwanego Darlingtonem, w otchłań piekła, w tajemnicy przed zarządem prowadzi poszukiwania legendarnego Womitorium, bramy do świata demonów, z którego zamierza wyciągnąć swojego przewodnika. W sprawę równie mocno jest zaangażowana Pamela Dawes, obecny Oculus w Domu Lete, a stawką jest nie tylko natychmiastowe wydalenie z prestiżowej organizacji, ale przede wszystkim wieczne potępienie. Tymczasem na kampusie dochodzi do wielce zagadkowych zgonów, mogących mieć związek z magiczną działalnością w New Haven. Śledztwo prowadzi detektyw Abel Turner, Centurion z Lete, współpracujący z niepokorną Alex, chwilowo bardziej zajętą skrajnie niebezpieczną misją ratowania Darlingtona oraz niewygodnym spełnianiem żądań szefa jednej ze zorganizowanych grup przestępczych z jej rodzinnych stron.

Okładka książki. „Wrota piekieł”, MAG 2023

Środkowa część planowanej powieściowej trylogii dark fantasy pióra poczytnej amerykańskiej autorki, Leigh Bardugo. Urodzonej w Jerozolimie, dorastającej w Los Angeles absolwentki Uniwersytetu Yale, byłej członkini tajnego stowarzyszenia Wolf's Head, której debiutancka powieść ukazała się w roku 2012 - „Cień i kość” (oryg. „Shadow and Bone”), pierwsza z wielu historii osadzonych w uniwersum Griszów, od 2021 roku istniejącym także na ekranie: serial Erica Heisserera zamówiony przez firmę Netflix. Uhonorowaną Goodreads Choice Awards i nominowaną do Locus Award, Dragon Award oraz Audie Award poprzedniczkę pierwotnie wydanych w 2023 roku „Wrót piekieł” (oryg. „Hell Bent”), pierwszą odsłonę literackiego cyklu z Alex Stern zatytułowaną „Dziewiąty dom” (oryg. „Ninth House”), zachwalali między innymi Stephen King, Joe Hill, Charlaine Harris, Lev Grossman i Kelly Link, a firma Amazon Studios nabyła prawa do przeniesienia tej historii na ekran; w planach serial z Alex Stern, którego Leigh Bardugo ma być producentką wykonawczą.

Pierwszą polskojęzyczną edycję „Wrót piekieł” Leigh Bardugo przygotowało wydawnictwo MAG – także wydawca „Dziewiątego domu” - na rok 2023, zaledwie parę miesięcy po światowej premierze książki. Ubrana w twarde szaty zaprojektowane przez Dark Crayon, przełożona przez Małgorzatę Strzelec, prawdopodobnie przedostatnia publikacja osadzona w świecie Galaxy 'Alex' Stern; świecie magii i czarodziejstwa nadzorowanym przez Dom Lete. Myślę, że znajomość „Dziewiątego domu” jest niezbędna w kontakcie z „Wrotami piekieł”, a i to może się okazać niewystarczające przynajmniej na pierwszym odcinku tej krętej drogi pani Bardugo. Chaotyczne wprowadzenie w kolejną mroczną przygodę młodej zabójczyni z niezwykłymi zdolnościami – niepłynne przejścia, rzucanie bohaterką „z kąta w kąt”, nieskoordynowane zmiany dekoracji, bardziej migawki z życia panny Stern niż ciągły strumień wydarzeń. Warto jednak uzbroić się w cierpliwość, bo autorka w końcu poskromi tego narowistego konika. Z czasem sytuacja pięknie się wyklaruje i pod pewnymi względami uspokoi. Zamiast szaleńczego biegu, (nie)spokojny spacerek po mistycznej krainie Leigh Bardugo. New Haven w stanie Connecticut za zasłoną, sekretna warstwa Uniwersytetu Yale utkana z faktów i mitów na krośnie wyobraźni cenionej artystki specjalizującej się w gatunku fantasy, przed „Dziewiątym domem” kojarzonej wyłącznie(?) z literaturą młodzieżową. W każdym razie magiczne opowieści pod patronatem fikcyjnego Lete to pierwsza zdecydowana próba poszerzenia „swojego elektoratu” o osoby celujące w mroczniejsze, brutalniejsze klimaty fantastyczne. Mroczniejsze i brutalniejsze od „Igrzysk śmierci” Suzanne Collins z „oficjalną pieczątką” powieści dla młodzieży? Nie sądzę. We „Wrotach piekieł” Alex po raz pierwszy spotykamy w umownej przyszłości: prolog z listopada, którego ciąg dalszy nastąpi w części drugiej tej „księgi Galaxy Stern”, a tymczasem prześledzimy wydarzenia z poprzedniego miesiąca. Część pierwszą (z wyjątkiem prologu) można więc traktować jako płaszczyznę retrospektywną, w dodatku poprzetykaną scenami z odleglejszej przeszłości. Bo przeszłość niektórych postaci odegra kluczową rolę we „Wrotach piekieł”. W „piekielnym napadzie Leigh Bardugo”. Powieść „pisała się” pod tytułem „Gentleman Demon” (robocza nazwa), ale po głębszym zastanowieniu autorka uznała, że niezbyt pasuje do klimatu książki, nie oddaje charakteru czołowego duetu świata za zasłoną. Nie tak jak „Hell Bent”, na który to tytuł ostatecznie się zdecydowała, pomimo lekkich obaw o reakcję opinii publicznej, a przynajmniej środowiska księgarskiego i bibliotekarskiego. Martwiła się - niepotrzebnie - że jej książka nie będzie wystawiana w witrynach sklepowych i udostępniania przez część bibliotek tylko dlatego, że ma piekło w nazwie. Więzienie dżentelmena z Lete, którego członkowie zarządu tej tajnej instytucji najwyraźniej spisali już na straty i oczekują, że jego przyjaciele też przejdą nad nim do porządku dziennego. Daniel Tabor Arlington V według ważniaków z Lete jest bezpowrotnie stracony, ale Alex Stern i Pamela Dawes nie spoczną dopóki nie skosztują zakazanego owocu biurokratów z ustroju magicznego. Dopóki nie przetestują mocno hipotetycznej ostatniej deski ratunku dla Darlingtona, złotego chłopca Lete. Cała nadzieja w skrzętnie ukrytym – albo nieistniejącym – Womitorium. Bramie do królestwa Księcia Kłamstw, gdzie trafiła nieśmiertelna dusza młodego człowieka wybitnie złaknionego wiedzy, któremu udało się skruszyć gruby mur, jakim otoczyła się dziewczyna z egzotycznym talentem. Darem i przekleństwem. Niewyczerpanym źródłem nadludzkiej siły i nie zawsze chcianych informacji. Studentka Yale z potężnym bagażem doświadczeń, widząca zmarłych, których nazywa Szarymi. Alex może z nimi rozmawiać, ale zdecydowanie częściej po prostu pożycza sobie ich energię. Kondycja fizyczna zza światów, sprawność, która z jednej strony pomaga jej przetrwać w ekstremalnie niebezpiecznych realiach, a z drugiej przysparza dodatkowych kłopotów.

Okładka książki. „Hell Bent”, Flatiron Books 2023

We „Wrotach piekieł” Leigh Bardugo panna Stern prowadzi poczwórne życie: zwykłej studentki, usłużnej członkini Lete, dziewczyny z zakazaną misją i wreszcie niechętnego pionka lidera grupy przestępczej z Los Angeles, miejsca kaźni, z którego wyrwała się w krwawym stylu. Alex nie żałuje, że została zabójczynią, ale nie może sobie wybaczyć, że nie udało jej się uratować przyjaciółki i królika. A do krótkiej listy jej wyrzutów sumienia niedawno dołączył Darlington, jej oczytany przewodnik po magicznym świecie. Elegant z Domu Lete. We „Wrotach piekieł” pani Bardugo otwiera skrytki w przepastnych sferach wewnętrznych wybranych postaci. Przeprowadza dokładną wiwisekcję paru udręczonych dusz z uniwersum Lete, prowadzi czytelników przez najgłębiej skrywane korytarze banku pamięci sympatycznych antybohaterów lub antypatycznych bohaterów. Nieidealnych herosów, postaci prędzej złożonych z różnych odcieni szarości aniżeli czerni lub bieli. Właściwie odnajdziemy na kartach „Wrót piekieł” charaktery jednoznacznie negatywne, dosłownie demoniczne, ale poszukiwacze zaginionego Wergiliusza – może nawet z nim włącznie – to grzesznicy przekonujący, że zasługują na naszą przyjaźń. Ich argumenty pewnie nie trafią do wszystkich odbiorców „Wrót piekieł”, ale odważę się wysnuć przypuszczenie, że większość nie będzie krzywić się na takie towarzystwo. Bandę czworga z rękami splamionymi ludzką krwią i niewinną studentkę niepokojąco entuzjastycznie nastawioną do tajnej misji czynnych i byłych członków magicznych stowarzyszeń Uniwersytetu Yale. W sumie tylko Tripp Helmuth oficjalnie zakończył swoją działalność na rzecz jednego z domów nadzorowanych przez Lete, nie musi się więc martwić ewentualnym wydaleniem z sekretnej „wspólnoty”. Detektyw Abel Turner niechętnie dorabia sobie jako Centurion, Pamela Dawes z radością pełni funkcję Oculusa, a Alex Stern to najprawdopodobniej nowy Wergiliusz – cała trójka jest związana z Domem Lete, ukochaną instytucją Darlingtona, której jego Dante nie raczyła obdarzyć porównywalnym uczuciem. Wielka szansa Alex okazała się deprymująco ociężała, nadmiernie przywiązana do bezsensownych rytuałów, żałosnych tradycji, przestarzałych metod rzekomego nadzoru pozostałych Domów Zasłony, które w jej przekonaniu zdecydowanie śmielej sobie poczynają. Ostatnie zbrodnie popełnione na kampusie mogą być kolejnym bolesnym dowodem nieskuteczności Domu Lete. Alex mocno w to wątpi, ale detektyw Turner obawia się, że jego najnowsza sprawa kryminalna ma ścisły związek z całym tym „magicznym syfem”. Ma powody przypuszczać, że sprawca jest związany z którąś z tych przeklętych organizacji stacjonujących na terenie Uniwersytetu Yale. To prawda, że Abel Turner też pracuje dla tych „wstrętnych czarownic i czarodziejów”, ale absolutnie nie jest takim pasjonatem jak Darlington czy Pamela Dawes. A nawet Alex Stern, z którą chcąc nie chcąc zdążył się zakumplować. Szorstka przyjaźń... bo podobieństwa się przyciągają:) Jedna z moich ulubionych relacji międzyludzkich we „Wrotach piekieł”, ale coś mi mówi, że najskuteczniejszym złodziejem uwagi czytelników będzie uroczo naiwny, rozbrajająco nieszkodliwy, uprzywilejowany młodzieniec, któremu przez myśl nie przejdzie, że w desperackiej pogoni za zastrzykami gotówki, może wykorzystać swoje szacowne nazwisko. Nagiąć fakty, a nawet bezczelnie skłamać w curriculum vitae – gdyby Alex była na miejscu tej czarnej owcy majętnego rodu z całą pewnością w ten sposób przetarłaby sobie drogę do wymarzonej kariery. A Tripp? Tripp z wdzięcznością przyjmuje chyba najgorszą z możliwych ofert pracy. No, chyba że ktoś marzy o wycieczce do piekła. Tam i z powrotem... jeśli drużynie koła się poszczęści. Pielgrzymom mężnie stającym na ubitej ziemi z najprawdziwszymi demonami. Jedna nieśmiertelna dusza cenniejsza od ustalonego porządku wszechświata? Niezupełnie, bo choć zespół Galaxy zna przybliżony rozmiar katastrofy, jaką może spowodować ich zuchwała inicjatywa, zgodnie z utartym zwyczajem ludzkości, trzymają się wiary w najlepszy z możliwych scenariuszy. Pewności mieć nie mogą, ale uważają, że są w stanie wykraść Darlingtona zachłannym mieszkańcom miejsca spoza czasu i przestrzeni, nie wyrządzając przy tym żadnych poważniejszych szkód w swoim świecie. Wiedzą, że nie tylko mogą zginąć, ale i skazać swoje dusze na wieczne potępienie (zakładając, że jeszcze nie mają „rezerwacji w piekle”, że grzechy zostały im odpuszczone), ale przysłowiowa matka głupich te troski też dość skutecznie ucisza. Zanosi się więc na ekscytujące starcie z potwornymi stworzeniami żywiącymi się emocjami. Wampirami energetycznymi, ale pozwolę sobie zdradzić, że Bardugo pomyślała też o entuzjastach popularniejszych wyobrażeń Dzieci Nocy. Archetyp nieumarłego krwiopijcy przepuszczony przez czarodziejską wyobraźnię psotnej Leigh. Organizatorki emocjonującej przygody między innymi z Żołnierzem, Uczonym, Kapłanem i Księciem: Pielgrzymami Womitorium.

Początek bym poprawiła, ale summa summarum „Wrota piekieł” Leigh Bardugo uznałam za godną kontynuatorkę „Dziewiątego domu”. Ne tak dopieszczoną – może dlatego, że rodzącą się w szalonym okresie pandemicznym? - mnie jednak odrobina niechlujstwa nigdy nie zaszkodziła;) Artystyczny nieład wcześniej niż później uprzątnięty przez posiadaczkę czarodziejskiego pióra. Bogatej wyobraźni i imponującej zdolności do ubierania jej w słowa. Nie wspominając już o zachwycająco zręcznej żonglerce rozlicznymi elementami jej niepospolitych światów przedstawionych. Cudowne rozmnażanie wątków i co ważniejsze panowanie nad tym fantazyjnym tłumem także we „Wrotach piekieł”, środkowej części planowanego tryptyku z drapieżną Alex Stern. Charakterną dziewczyną z Yale.

Za książkę bardzo dziękuję księgarni internetowej

https://www.taniaksiazka.pl/

Więcej nowości literackich

piątek, 8 września 2023

„Pajęczyna” (2023)

 
Nękany przez rówieśników ośmioletni Peter samotnie zmaga się z przeświadczeniem, że w jego domu zagnieździła się jakaś przerażająca obecność. Opowieści przelęknionego chłopca o niepokojących nocnych odgłosach rozlegających się w jego pokoju rodzice tłumaczą wybujałą wyobraźnią i oczekują od niego jak najszybszego uporania się z tym problemem. Tym bardziej, że zwrócił na siebie uwagę nauczycielki zastępczej, panny Devine, jedynej współczującej duszy w jego hermetycznym światku. Kiedy Peter utwierdza się w przekonaniu, że w jego przeraźliwie zimnym rodzinnym gnieździe ugrzęzło jeszcze jedno udręczone stworzenie, jego nauczycielka nabiera pewności, że wszystkie problemy chłopca wynikają ze skrajnie nieodpowiedniej opieki w domu, że Peter nie jest bezpieczny z ludźmi, którzy sprowadzili go na ten bezduszny świat.

Plakat filmu. „Cobweb" 2023, Lionsgate, Media Capital Technologies, Point Grey Pictures

Pełnometrażowy debiut reżyserski Samuela Bodina, twórcy między innymi serialu „Marianne” (2019), amerykański horror nastrojowy nakręcony w Bułgarii w listopadzie 2020 roku w oparciu o scenariusz miłośnika gatunku Chrisa Thomasa Devlina, scenarzysty „Teksańskiej masakry piłą mechaniczną” w reżyserii Davida Blue Garcii. Głównym źródłem inspiracji Devlina były przeżycia własne; wspomnienia małego chłopca nocami kulącego się ze strachu w swoim „nawiedzonym pokoju”. Naturalne dźwięki wydawane przez dom niepożądanym karmicielem nieokiełznanej wyobraźni dziecka. Niemały wpływ na „Pajęczynę” (oryg. „Cobweb”) miał też obraz „Blue Velvet” Davida Lyncha, a na późniejszym etapie prac natchnienie popłynęło też ze strony „Skinamarink” Kyle'a Edwarda Balla. Ponadto Devlin zawarł w scenariuszu kilka subtelnym nawiązań do „Ludzi-kotów”, „Wędrowałem z zombie” oraz „The Leopard Man” Vala Lewtona. Jego historia jest jednak kojarzona głównie z opowiadaniem Edgara Allana Poego pt. „Tell-Tale Heart” (pol. „Serce oskarżycielem” aka „Mowne serce”). Chris Thomas Devlin nie ukrywa, że jest fanem twórczości Wielkiego Edgara, w związku z czym bardzo ucieszyły go opowieści o jego luźnej adaptacji czy wariacji na temat utworu właśnie tego literata. I nie ma znaczenia, że nie taki był jego zamiar, że konstruując opowieść o chłopcu być może niebezpiecznie popychanym w kierunku otchłani szaleństwa przez mrożące krew w żyłach hałasy we własnym domu, świadomie nie podpierał się „Tell-Tale Heart”. „Pajęczyna” Samuela Bodina została uwolniona w lipcu 2023 roku – otwarcie międzynarodowej dystrybucji kinowej.

Samuel Bodin ma słabość do prostych opowieści z dreszczykiem snutych przy ognisku. I właśnie ta prostota przyciągnęła go do historii Chrisa Thomasa Devlina; opowieści o chłopcu, który słyszał głos. Oczarowała go też atmosfera panująca w klaustrofobicznym światku małoletniego protagonisty, specyficzna melodia tej niezupełnie zakotwiczonej w twardej rzeczywistości bajki na nie-dobranoc. Działającej na dwóch poziomach baśni o współczesnej rodzinie. Z publicznych wypowiedzi reżysera „Pajęczyny” wnioskuję, że rzeczywistość ośmioletniego Petera w jego pojęciu była płynna. Brudna ciecz... albo depresyjny realizm magiczny. W moim przekonaniu najenergiczniejszym działaczem na rzecz baśniowego klimatu „Pajęczyny” są niewesołe dekoracje okolicznościowe. Smętny jarmark halloweenowy. Martwa cisza przed wielką burzą. Martwe życie małego chłopca. Instynktowny horror dla gatunkowych tradycjonalistów. Co prawda w moim przekonaniu „Pajęczyna” nie tyle papuguje, ile przetasowuje – sprawdzone motywy w niepospolitym ustawieniu. To samo, ale inaczej w chwytającej za serce mrocznej sadze rodzinnej. Gehenna bezbronnej istoty, która w przeciwieństwie do większości małych bohaterów świata horroru nie może polegać na rodzicach. Rolę, którą w tego typu opowieściach zazwyczaj przypisuje się przynajmniej jednemu z opiekunów prawnych słusznie przerażonego dziecka, w „Pajęczynie” powierzono jego nauczycielce zastępczej, pannie Devine (zadowalający występ Cleopatry Coleman; m.in. „Infinity Pool” Brandona Cronenberga), która prawdopodobnie nie wie o nocnych zmaganiach prześladowanego ucznia z domniemanym upiorem zza ściany. UWAGA SPOILER „W mroku pod schodami” Wesa Cravena (pomijając już późniejsze horrory i thrillery o dzikich lokatorach z krwi i kości) KONIEC SPOILERA w serdecznym uścisku z nieśmiertelnym motywem „wyimaginowanego przyjaciela”. Peterowi (bezbłędna kreacja Woody'ego Normana; m.in. „Demeter: Przebudzenie zła” André Øvredala) bez wątpienia samotność mocno doskwiera, ale to pewnie nie wystarczy, by przekonać miłośników gatunku do teorii jego rodziców, Carol i Marka (intrygujące popisy Lizzy Caplan, którą fani kina grozy mogą pamiętać choćby z „Projekt: Monster” Matta Reevesa, oraz w mojej ocenie nieco jej ustępującego Antony'ego Starra), o rozbuchanej wyobraźni, której co istotniejsze ani myślą dłużej tolerować. Tak to przedstawiają swojemu kłopotliwemu dziecku, czołowemu przewodnikowi po tym ponurym świecie przedstawionym. Pułapce chłopczyka, który bezgłośnie dopomina się o bezwarunkową miłość mamy i taty. Krzyk rozpaczy niewidzialnej ofiary. Dziecka, które nigdzie nie czuje się bezpiecznie. Piekło w szkole i w domu. Popychany, poniżany, bezlitośnie wyśmiewany uczeń szkoły podstawowej, który najpewniej jeszcze gorzej czuje się na terytorium rodziców. Mówią, że to wszystko dla jego dobra, wmawiają mu (i sobie?), że ich metody wychowawcze mają wzniosły cel, że powinien być wdzięczny za ich poświęcenie. Za uwagę, jaką mu okazują. Nie ignorują jego problemów tylko na bieżąco je wypalają. Zdecydowanie wyrywają wszelkie chwasty z wnętrza ukochanej latorośli, która w zamian dodaje im zmartwień. Jeszcze nie uporali się z nocnymi lękami Petera, od jakiegoś czasu w środku nocy wyrywającymi ich ze snu krzykami przerażonego chłopca bredzącego o jakimś potworze w jego pokoju, a on znowu nabroił. Koszmary senne i dziecinne strachy na jawie. Carol i Mark dają Peterowi nader wyraźnie do zrozumienia, że okres ich wyrozumiałości dobiegł końca, że w tym wieku powinien już umieć poskramiać swoją wstrętną wyobraźnię. Dorosnąć wreszcie!

Materiał promocyjny. „Cobweb" 2023, Lionsgate, Media Capital Technologies, Point Grey Pictures

Mroczne domostwo z przydomową uprawą dyń, których wycinanie jest jedynym ustępstwem pani domu na rzecz znienawidzonego święta. Główny bohater „Pajęczyny” Samuela Bodina może tylko pomarzyć o halloweenowym kostiumie i zbieraniu cukierków. Ten wieczór, jak wszystkie inne, przypuszczalnie spędzi w boleśnie znanej „chatce z piernika”, w towarzystwie szorstkich rodziców i niedawno odkrytej istoty być może znającej wszystkie sekrety tego przeklętego miejsca. Calutką, nieupiększoną prawdę o ludziach z lodu. Oczami dziecka na sytuację w domu i w szkole. Twórcy „Pajęczyny” chcieli, by widz identyfikował się z ośmiolatkiem ze spuszczoną głową podążającym przez tak zwane życie. W istocie prawdziwe życie toczy się obok Petera, zwierzyny łownej w miejskiej dżungli. Worka treningowego lubianych uczniów i uczennic, których w razie wpadki spotkają niesrogie konsekwencje. Zostaną zmuszeni do publicznych przeprosin, które najprędzej tylko podsycą nienawiść do szkolnego wyrzutka. Wymowna jest wymiana zdań między panną Devine a nauczycielem upierającym się, że nie mogą nic zrobić dla tego ewidentnie cierpiącego dziecka. Typowa bezsilność w rzekomej rozwiniętej cywilizacji, wiecznie związane ręce administracji publicznej. Nikt nie ruszy palcem, aż dojdzie do tragedii? Tymczasowa wychowawczyni Petera nie potrafi zmusić się do bezczynności w obliczu krzywdy dziecka, co w tym chorym świecie jest najbezpieczniejszym wyjściem dla niej. Po wszystkim będą ubolewać nad znieczulicą społeczną, zarzucać niby niezrozumiałą bierność i po raz enty tłumaczyć, co powinno się robić w takich sytuacjach. Ewentualne konsekwencje złożenia takiego uprzejmego donosu, wywiązania się z obywatelskiego i przede wszystkim moralnego obowiązku, przemilczą. Bo czasami zabijają posłańca. Panna Devine co prawda nie przekonała się o tym na własnej skórze, ale wbrew podejrzeniom nauczyciela z dłuższym stażem, nie jest taką optymistką, by spodziewać się nagrody za działalność na rzecz małoletniej ofiary przemocy. A przynajmniej ja nie miałam wątpliwości, ze kobieta świadomie kładzie na szali własną karierę, że w pełni zdaje sobie sprawę przynajmniej z tego ryzyka. Heroizm we współczesnym świecie. Zakładając, że dobra wróżka Petera, zdecyduje się na więcej. Więcej od kulturalnych rozmów z podejrzanymi ludźmi: oburzoną kobietą i fałszywie uprzejmym mężczyzną. Spodziewałam się standardowego popcornowego straszaka, który często robi „buu!”, a dostałam niepłytką opowieść najprężniej budującą się klimatem. Wzruszający dramat rodzinny i przyjemnie kameralny horror w jednym. Bogaty w treść, ubogi w efekty specjalne. Prawdziwa bądź wyimaginowana istota przemawiająca do Petera, przez większość seansu niemal całkowicie zdaje się na wyobraźnię odbiorcy. Aksamitny dziecięcy głosik i oko, które przestraszyło Petera. W myśl zasady najbardziej boimy się tego, czego nie widzimy. Czego nie znamy. Bo w gruncie rzeczy nie mamy żadnych potwierdzonych informacji na temat wątpliwej antybohaterki „Pajęczyny”. Damy, która swój upiorny wygląd (bo oczywiście w końcu będziemy mogli dokładnie ją sobie obejrzeć) w największym stopniu zawdzięcza:) makijażowi i sztuczkom operatorskim (przyśpieszanie klatek), ale swoje robi też „pajęczy krok” oraz coś, co pozwolę sobie nazwać „wzmocnionym atrybutem azjatyckich duchów”: efektowna przesada w zaskakującym rozdziale „Pajęczyny”. UWAGA SPOILER Kto by się spodziewał ostrego skrętu w stronę krwistego home invasion w horrorze o nawiedzonym domu? KONIEC SPOILERA Raptowna zmiana tempa, gwałtowne przyśpieszenie, które można potraktować jak ukłon w stronę zwolenników hałaśliwych straszydeł, a przynajmniej wynagrodzenie dla niektórych z nich za męki obcowania z tworem smęcącym. Niemodnym. Stara szkoła straszenia, z której zostałam brutalnie wypchnięta w ostatecznej konfrontacji. Doceniam przewrotność, ale przytłoczyła mnie ta dynamika zdarzeń, ogłuszył tak jaskrawy kontrast w „linii melodycznej” (swoją drogą zakochałam się w przewodnim motywie muzycznym - boleść emanująca z cichego, jakby nieśmiałego zawodzenia, szeptanej skargi dzieci cierpiących w samotności). A więc niekonsekwentna stara szkoła straszenia, ale wystarczy, że przywołam w pamięci ten magiczny moment przedarcia się przez moje mury obronne, autentycznie niepokojącą, jeśli już nie przerażającą sekwencję z demonicznymi intruzami w pokoju dziecięcym, by odechciało się narzekać na ostatni „akt” szokująco emocjonującej „sztuki” o chłopcu, który bał się potworów.

Poszukiwacze oryginalności w kinie grozy strzeżcie się „Pajęczyny” Samuela Bodina! Bo to kolejna opowieść o nawiedzonym domu. Poszukiwacze dosadnych filmowych straszydeł strzeżcie się „Pajęczyny” Samuela Bodina! Bo to kameralne spotkanie ze smutnym chłopcem. Poszukiwacze skomplikowanych fabuł strzeżcie się „Pajęczyny” Samuela Bodina! Bo to prosta historyjka o Boogeymanie. Albo nie, cofam to. Lepiej sprawdźcie, czy tyle Wam wystarczy;) Nie rozkazuję, tylko pokornie proszę o przytulenie tego uroczego stworzonka z ostrymi zębiskami. Depresyjnej kroniki rodzinnej w klimatycznym wydaniu.

środa, 6 września 2023

„Demeter: Przebudzenie zła” (2023)

 
Rok 1897. Clemens, czarnoskóry absolwent Uniwersytetu Cambridge, chcąc wrócić do swojego kraju, w porcie w Bułgarii dołącza do załogi statku handlowego Demeter, którego aktualnym miejscem docelowym jest Londyn. Pierwszy oficer Wojchek nie wierzy w jego przydatność w rejsie, ponieważ mężczyzna ma wykształcenie astronomiczne i żadnego doświadczania w pracy na statku, ale kapitan Eliot, w ramach wdzięczności za uratowanie jego kilkuletniego wnuka Toby'ego, przychyla się do prośby Clemensa o wykorzystanie jego dodatkowych umiejętności i pozwala mu pełnić rolę lekarza pokładowego. Podczas przeprawy przez Morze Egejskie Clemens znajduje ledwo żywą pasażerkę na gapę, nad którą roztacza troskliwą opiekę. Choć jest w mniejszości udaje mu się przekonać kapitana do darowania życia kobiecie, która wkrótce przedstawi się jako Anna z transylwańskiej wsi długo nękanej przez diabła, teraz żerującego na Demeter. Właściciela leżących pod pokładem ciężkich skrzyń ze znakami smoka zaadresowanych do opactwa Carfax.

Plakat filmu. „The Last Voyage of the Demeter" 2023, Amblin Partners, DreamWorks Pictures, Firebrand Video

Horror, który rodził się okołu dwudziestu lat. Zaczęło się w sklepie modelarskim, w którym pracował Bragi F. Schut, między innymi późniejszy współscenarzysta „Escape Room” Adama Ribitela, oddający się marzeniom o napisaniu historii w duchu uwielbianej przez niego kultowej serii zapoczątkowanej w 1979 roku przez Ridleya Scotta obrazem „Obcy – 8. pasażer Nostromo”. Zaczęło się od portfolio z „niesamowitymi modelami”, którym pochwalił mu się pewien mężczyzna. Największe zainteresowanie Schuta wzbudził jednak statek z postrzępionymi i zakrwawionymi żaglami. Twórca portfolio wyjaśnił, że to Demeter, epizodyczna bohaterka tragiczna „Draculi” Brama Stokera, najważniejszej reprezentantki światowej literatury wampirycznej. Tego dnia Schut biegiem wracał do domu, nie mogąc się doczekać odkopania swojego dość sfatygowanego egzemplarza ponadczasowej powieści Stokera, w celu dokładniejszego przeanalizowania niedługiego fragmentu „z dziennika kapitana Demeter”. Tak miłośnik „Obcego” znalazł nie tylko „swój statek kosmiczny”, ale i potwornego pasażera na gapę. Punkt wyjściowy do planowanego scenariusza pełnometrażowego horroru wampirycznego. Rozwinięcie tej opowieści okazało się trudniejsze, niż przypuszczał, prawdziwe schody zaczęły się jednak po zakończeniu tego etapu prac.

W 2003 roku ogłoszono, że wytwórnia Phoenix Pictures zakupiła skrypt Bragiego F. Schuta, a reżyserię jego opowieści wampirycznej powierzyła Robertowi Schwentke. Pod koniec 2006 roku James V. Hart, autor scenariusza „Draculi” Francisa Forda Coppoli, jednego z najbardziej docenionych filmów opartych na wybitnej powieści Brama Stokera, przedłożył swój scenariusz inspirowany umownymi wyjątkami z dziennika kapitana Demeter. W 2009 roku Schwentke, nomen omen, zszedł z pokładu, a na jego następcę wybrano Marcusa Nispela, twórcę między innymi remake'u „Teksańskiej masakry pilą mechaniczną” Tobe'ego Hoopera i „Piątku 13-tego”, reboota kultowej slasherowej serii otwartej w 1980 roku przez Seana S. Cunninghama. W 2010 roku odnotowano kolejne zmiany personalne między innymi na krześle reżyserskim... i tak trwały te roszady, aż do października 2019 roku. Do publicznej wiadomości podano wówczas informację, że scenariusz Bragiego F. Schuta zyskał nowego nabywcę, amerykańską firmę ukierunkowaną na produkcję rozrywkową Amblin Partners i że film wyreżyseruje André Øvredal, twórca między innymi „Łowcy trolli” (2010), „Autopsji Jane Doe” (2016) i „Upiornych opowieści po zmroku” (2019) na podstawie książek Alvina Schwartza, w Polsce wydanych pod tytułami „Upiorne opowieści po zmroku”, „Więcej upiornych opowieści po zmroku” i „Kolejne upiorne opowieści po zmroku”. Główne zdjęcia do „The Last Voyage of the Demeter” (pol. „Demeter: Przebudzenie zła”) ruszyły w czerwcu 2021 roku (zakończyły wraz z rozpoczęciem października 2021) w Berlinie, a potem ekipa przeniosła się na Maltę. Budżet tego śmiałego przedsięwzięcia, także spod szyldu markowej firmy DreamWorks Pictures, oszacowano na czterdzieści pięć milionów dolarów. Prawa do dystrybucji na terenie Stanów Zjednoczonych nabyła firma Universal Pictures, a w Polsce obrazem zaopiekowała się firma Monolith Films. Szeroko zakrojona - arena międzynarodowa - dystrybucja kinowa amerykańsko-brytyjsko-maltańsko-niemiecko-włoskiej „Demeter: Przebudzenia zła” André Øvredala ruszyła w sierpniu 2023 roku, zbierając mieszane recenzje od krytyków i zwolenników gatunku. Grono przyjemnie zaskoczonych zasilił Stephen King, któremu „Demeter” przypomniała ulubione filmy wytwórni Hammer z lat 60. i 70. XX wieku, ale André Øvredala zapewne najbardziej ucieszyła entuzjastyczna reakcja jego mentora Guillermo del Toro, którego nauki (współpraca przy „Upiornych opowieściach po zmroku”) bardzo mu się przydały przy tworzeniu tego kosztownego marynistycznego horroru wampirycznego. Dla mnie wystawnej uczty audiowizualnej, ale już nie fabularnej. Podobno wygląd zmory statku handlowego Demeter powstał pod natchnieniem nie tyle Stokerowskiego Draculi, ile tytułowego upiora z „Nosferatu - symfonii grozy” Friedricha Wilhelma Murnaua, nieoficjalnej adaptacji - żeby już nie używać słowa „plagiat” - opus magnum Wielkiego Brama. Muszę jednak zgodzić się z tymi widzami, którym tutejszy Dracula bardziej przypominał Golluma z trylogii „Władca Pierścieni” i „Hobbit”, głośnych adaptacji/ekranizacji utworów J.R.R. Tolkiena. „Upiorny bliźniak” istoty z wyłupiastymi oczami zawodzącej „mój ssskarbie”. Pacjent zero niezagadkowej epidemii na ukochanej „łajbie” kapitana Eliota (Liam Cunningham) i jego prawej ręki Wojcheka (David Dastmalchian), pierwszego oficera mocno uprzedzonego do głównego bohatera „Demeter: Przebudzenia zła”. Clemens (Corey Hawkins) wkupił się w łaski kapitana, ratując życie jego wnukowi, chłopcu imieniem Toby, czyli jedynej postaci, która zabiegała o moją uwagę, także, jeśli nie przede wszystkim, dzięki efektownej pracy jej odtwórcy, Woody'ego Normana (m.in. „Pajęczyna” Samuela Bodina). Jedna z nieszczęsnych skrzyń oznakowanych herbami rodu Smoka, podczas załadunku Demeter w Bułgarii, tylko dzięki Clemensowi nie miażdży najmłodszego członka załogi Eliota, starego wilka morskiego, który po dotarciu do Londynu ma zamiar oddać Demeter w ręce najbardziej zaufanego człowieka. Dla niego to ma być ostatni rejs pod jego dowództwem przed zasłużoną emeryturą, a dla Clemensa powrót do domu. Ubogi Anglik, który jakimś cudem ukończył Uniwersytet Cambridge (akcja filmu toczy się w 1897 roku, czyli przeszło dwie dekady przed pierwszym czarnoskórym absolwentem w historii tej prestiżowej uczelni) wreszcie będzie miał okazję wykazać się w wymarzonym zawodzie, dotąd będącym poza jego zasięgiem tylko dlatego, że nie jest biały.

Plakat filmu. „The Last Voyage of the Demeter" 2023, Amblin Partners, DreamWorks Pictures, Firebrand Video

Mglisty horror o nawiedzonym statku. Obskurnym obiekcie pływającym z przytomnie niedomytymi pasażerami. Niewymuskani podróżnicy, niedbający o wygląd zewnętrzny marynarze we współczesnym kinie? Prawdziwie egzotyczne zjawisko, a przynajmniej niemała niespodzianka dla mnie. W dodatku idealnie wkomponowująca się w smaczną metaliczną aurę panującą na tej „morskiej pustyni”. Zachwycająco ponure zdjęcia Toma Sterna, owocnie współpracujące z elektryzującą, magicznie melancholijną ścieżką dźwiękową Beara McCreary'ego. Żałuję tylko, że scenariusz Bragiego F. Schuta – trochę przerobiony przez Zaka Olkewicza, współautora skryptu „Ulicy Strachu - części 2: 1978” Leigh Janiak i współproducenta „Kiedy gasną światła” Davida F. Sandberga – nie działał na mnie tak hipnotycznie jak „jego opakowanie”. Blisko dwugodzinna klimatyczna wyprawa z płaskimi postaciami, stanowiącymi nadspodziewanie łatwy łup dla według mnie całkiem zacnego „wynalazku” twórców efektów specjalnych: makijaż protetyczny wspomagany cyfrowo (w roli Draculi, czy jak kto woli Nosferatu, znany fanom gatunku Javier Botet). W odróżnieniu od Draculi Brama Stokera, potworny pasażer Demeter z filmu André Øvredala nie pokazuje się w dzień. Bo wówczas jego siła dorównuje ludzkiej, a zatem jest dużo słabszy, jak czołowy krwiopijca z powieściowego źródełka przynajmniej pierwszego scenarzysty „Demeter: Przebudzenia zła”? A może światło słoneczne działa na niego tak, jak na jego ofiary? Co najmniej raz ukąszonych przez przeraźliwie chudego stwora „zauważalnie najbliżej spokrewnionego z nietoperzami” (w przeciwieństwie do uwodzicielskiego hrabiego Stokera albo nie może, albo nie chce pokazywać się pod ludzką postacią). Ugryzionych, ale już niekoniecznie - tutaj też nie mam pewności - nakarmionych jego krwią. Zaczyna się od zagadkowej – dla bohaterów – epidemii na statku handlowym Demeter. Makabra pod pokładem, która kazała mi przygotować się na bezlitosną eliminację wszelkiego żywego stworzenia na tej wybitnie pechowej „łódce”. Włącznie z panem Clemensem, obok kapitana, najschludniejszym i najmniej ordynarnym, mężczyźnie na skazanym na zagładę statku. A przynajmniej na monstrualne uszkodzenia - katastrofa w Whitby w angielskim hrabstwie Yorkshire pokazana w prologu. Przypomniał się „Titanic” Jamesa Camerona, ale dopiero przed epilogiem i gwoli sprawiedliwości (że tak to ujmę, wspomnienie bardziej na miejscu) wówczas dopadło mnie też skojarzenie z „30 dniami mroku” Davida Slade'a. Zgodnie z przewidywaniami najlepiej zorientowana w temacie jest Anna (Aisling Franciosi), pochodząca z prawdopodobnie nieistniejącej już zapadłej wsi w Siedmiogrodzie, nieopodal strasznego zamczyska Draculi. Trudno się dziwić, że panowie nie dają wiary jej opowieściom o diable grasującym na statku i trudno się nie dziwić ich późniejszym działaniom. Nie jestem ekspertką, ale wydaje mi się – tak na chłopski czy raczej babski rozum – że kapitan powinien wcześniej zarządzić porządne przeszukanie Demeter. A nie żeby lekarz pokładowy i bynajmniej dobrowolna pasażerka na gapę przeprowadzali jakieś „partyzanckie akcje” (e tam, tak tyko sobie myszkują) w jego zagrożonym królestwie. Tym bardziej takiego planu spodziewałam się po już wyznaczonym następcy, bądź co bądź, zmęczonego, ale jeszcze nie całkiem wypalonego kapitana. Jeszcze... Architekci „Demeter: Przebudzenia zła” nie wystrzegali się drastycznych widoków, a wręcz zaserwowali mi kilka pornograficznych zbliżeń na całkiem realistycznie się prezentujące mięsiste obrażenia (tak, tak, skromniejsze rany cięte też są), z których wyróżnić pragnę wariację na temat „Lśnienia” Stanleya Kubricka. A przynajmniej mnie okropna metoda pokonywania drewnianej przeszkody przywiodła na myśl kultową przeprawę z drzwiami w nawiedzonym hotelu w Górach Skalistych. Głównymi punktami tego utworu są jednak występy Smakosza, to znaczy wampira André Øvredala – wysmakowane, eleganckie kadry (na moje oko piękno wydobyte z brzydoty), które jeśli o mnie chodzi tylko raz złożyły się w trzymającą w napięciu sekwencję zdarzeń. Znowu akcja z drzwiami, podczas której poza wszystkim innym głęboko wejrzałam w niezmiennie niepokojące mnie – tylko w kinie grozy – oczęta, które zawsze przywloką wspomnienie tego wstrętnego „Martwego zła” Sama Raimiego, w mojej opinii jednego z największych cudów świata horroru. A dużo, dużo, dużo droższa „Demeter: Przebudzenie zła” André Øvredala? Według mnie ładnie pokolorowana wydmuszka. Nawiasem mówiąc, poszukiwaczom podobnych klimatów polecam powieść „Przeklęty prom” Matsa Strandberga.

Pokaż kotku, jaką pustkę masz w środku. Bardzo swobodna rozbudowa epizodu z „Draculi” Brama Stokera, marynistyczny horror wyreżyserowany przez André Øvredala, który w moim odczuciu zdecydowanie bardziej zadbał o formę niż treść. Nijaka historyjka w stylowej oprawie audiowizualnej. ,„Demeter: Przebudzenie zła” to klimatyczna podróż... donikąd. Z papierowymi kamratami i wpadającym w oko krwiożerczym stworem, legendarnym hrabią, mającym chyba więcej twarzy od niejakiego Christiana Greya:) Nudnawy rejs z Draculą w apetycznych warunkach „mieszkaniowych i pogodowych”.

poniedziałek, 4 września 2023

Zakupy

 
W 1978 roku swoją światową premierę miał jeden z najlepszych thrillerów, jakie w życiu obejrzałam: „Magia” (oryg. „Magic”) w reżyserii Richarda Attenborougha. Scenariusz napisał William Goldman... autor powieściowego pierwowzoru, który wreszcie wpadł w moje ręce. Nie mniej zadowolona jestem z zakupu „Tajemnic zamku Udolpho” Ann Radcliffe, pierwotnie opublikowanej w 1794 roku, jednej z najsłynniejszych reprezentantek literatury gotyckiej. Nie mogłam też sobie odpuścić próbki twórczości Briana Lumleya inspirowanej prozą Howarda Phillipsa Lovecrafta, zbioru opowiadań „Pod wrzosowiskami”, przynajmniej w części stworzonego pod silnym natchnieniem mitologii Cthulhu oraz surrealistycznej powieści grozy inspirowanej między innymi twórczością Samotnika z Providence, „Résumé z potworami” Williama Browninga Spencera.
 

 
Algernon Blackwood „Drzewa go kochały”
William Goldman „Magik”
Ann Radcliffe „Tajemnice zamku Udolpho” tom 1 i 2
Brian Lumley „Nekroskop 4. Mowa umarłych”
Brian Lumley „Pod wrzosowiskami”
Tomasz Tomaszewski „Głucha przestrzeń”
 

 
William Browning Spencer „Résumé z potworami”
Thomas Harris „Hannibal. Po drugiej stronie maski”
Peng Shepherd „Księga M”
T.M. Logan „Najlepszy”
Gina LaManna „To ja zabiłam”
Nicole Trope „Przybrana córka”

niedziela, 3 września 2023

Michael Crichton „Park Jurajski: Zaginiony świat”

 
Zachęcony informacjami o niezwykłych okazach zwierząt spotykanych w Kostaryce, Richard Levine, paleontolog z niewyczerpanym zapleczem finansowym, zawiązuje współpracę z cenionym naukowcem teoretykiem, matematykiem Ianem Malcolmem. Mężczyźni czynią przygotowania do ekspedycji naukowej w nadziei na odkrycie Zaginionego Świata, w przekonaniu Levine'a zamieszkałego przez dinozaury. Słynny orędownik teorii chaosu jest sceptycznie nastawiony do kosztownego przedsięwzięcia aroganckiego paleontologa, ale ostatnie znalezisko Levine'a rozwiewa jego wątpliwości. Ostatnie przed zniknięciem zdeterminowanego naukowca, znajdującego się pod obserwacją bezwzględnego genetyka Lewisa Dodgsona z korporacji Biosyn, zainteresowanej przejęciem jurajskiego dokonania nieistniejącej już firmy International Genetic Technologies (InGen). Zaalarmowany przez pracującego dla Levine'a doktora Jacka Thorne'a, emerytowanego wykładowcę inżynierii konstrukcyjnej, specjalisty z zakresu materiałoznawstwa, obecnie zajmującej się produkcją sprzętu, Ian Malcolm przybywa do mieszkania Levine'a, gdzie szybko nabiera pewności, że zaginiony paleontolog wyruszył na bezludną wyspę Isla Sorna u wybrzeży Kostaryki. Mężczyźni naprędce organizują prywatną akcję poszukiwawczo-ratowniczą, w efekcie lądując w Zaginionym Świecie Richarda Levine'a.

Okładka książki. „Park Jurajski: Zaginiony świat”, Vesper 2023

Kontynuacja przebojowej powieści nieodżałowanego Michaela Crichtona, jednego z ojców (obok Toma Clancy'ego) nowoczesnych technothrillerów, pierwotnie wydanego w 1990 roku „Parku Jurajskiego”. Kasowy sukces filmowej adaptacji historii jurajskiej autora między innymi „Andromeda znaczy śmierć” zachęcił jej reżysera Stevena Spielberga do nakręcenia kolejnej odsłony przygód z prehistorycznymi stworzeniami. Najlepiej opartej na powieści tego samego autora, który początkowo nie był przekonany do tego pomysłu. Crichton nigdy wcześniej – i nigdy potem – nie pracował nad ciągiem dalszym wydanej powieści, uznając je za zabawne półprodukty. Strukturalne błędne koło. Amerykański powieściopisarz, który „wskrzesił dinozaury” swoją niechęć do pisania kontynuacji tłumaczył tym, że z założenia muszą być one takie same, ale inne. A jeśli sequel „naprawdę jest taki sam, to jest taki sam, a jeśli jest naprawdę inny, to nie jest kontynuacją”. W 1994 roku zdecydował się jednak wyjść ze swojej strefy komfortu, dać Stevenowi Spielbergowi następny materiał do obróbki filmowej, a namiętnym czytelnikom pierwszego „Parku Jurajskiego” z niecierpliwością wyczekiwaną, wręcz wyproszoną, lekturę. Premierowa edycja „The Lost World” (pol. „Zaginiony świat”, „Zaginiony świat. Powrót do Parku Jurajskiego”, „Jurassic Park: Zaginiony świat” i wreszcie „Park Jurajski: Zaginiony świat” wydawnictwa Vesper) pokazała się w 1995 roku, a dwa lata później swoją światową premierę miał „The Lost World: Jurrasic Park” („Zaginiony Świat: Jurassic Park”) Stevena Spielberga, raczej luźno oparty na jedynym sequelu w pisarskim dorobku Michaela Crichtona, gdzie dodano także sceny z pierwszej powieści o naturalnie wymarłym gatunku przywróconym metodą inżynierii genetycznej. Oczywiście sceny niewykorzystane w poprzednim filmowym „Parku Jurajskim”.

„Co pana skłania do twierdzenia, że ludzie są istotami świadomymi i rozumnymi? Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek stara się nie myśleć o sobie, bo to dla niego niezbyt wygodne. Olbrzymia większość przedstawicieli naszego gatunku jedynie wykonuje polecenia i wpada w złość, gdy zetknie się z jakimkolwiek odmiennym punktem widzenia. Najbardziej charakterystyczną cechą ludzi wcale nie jest świadome działanie, lecz konformizm, natomiast różne poglądy prowadzą do wojen religijnych.”

Hołd Michaela Crichtona dla powieści „The Lost World” (pol. „Zaginiony świat”) Arthura Conan Doyle'a, po raz pierwszy wydanej w 1912 roku oraz jej filmowej odpowiedniczki z 1925 roku wyreżyserowanej przez Harry'ego O. Hoyta, na co miał wskazywać już sam tytuł drugiego „Parku Jurajskiego”. Ekspedycja naukowa na bezludną wyspę u wybrzeży Kostaryki, zainspirowana starą fikcyjną wyprawą do odizolowanego zakątka Ameryki Środkowej, gdzie osiadły prehistoryczne stworzenia. Niedobitki rzekomo wymarłego gatunku. I powrót postaci uznanej za zmarłą, natchniony wskrzeszeniem Sherlocka Holmesa, największej sławy wśród bohaterów stworzonych przez sir Arthura Conan Doyle'a. Mowa oczywiście o cynicznym matematyku Ianie Malcolmie, ulubionej postaci autora „Parku Jurajskiego” z 1990 roku, który podbił też serca czytelników. Mizantropa albo po prostu człowieka obiektywnie oceniającego własny gatunek. „Czasem odnoszę wrażenie, że można ludzkość porównać do plagi, po której zostaje tylko jałowa gleba. Niszczymy nasze środowisko tak dokumentnie, że nasuwa się wniosek, iż zostaliśmy do tego powołani”. Tako rzecze pesymistyczny teoretyk w „Parku Jurajskim: Zaginionym świecie” Michaela Crichtona, w 2023 roku wydanym przez oficynę Vesper w solidnym tłumaczeniu Andrzeja Leszczyńskiego; w twardej oprawie i miękkiej ze skrzydełkami, przepięknie pokolorowanej przez Artura Rudnickiego. Ta sama szata graficzna w obu wariantach okładkowych, cudnie korespondująca z vesperową edycją „Parku Jurajskiego” z 2022 roku. Autor bodaj najpopularniejszych powieści o dinozaurach, nie mógł obyć się bez ironicznego komentatora wydarzeń, którego parę lat wcześniej spotkał mocno wątpliwy zaszczyt zwiedzenia wyjątkowego parku rozrywki ekscentrycznego naukowca Johna Hammonda. Przywrócenie pozostałych protagonistów „Parku Jurajskiego” uznał za niepotrzebne, ale ani myślał zostawić w spokoju Iana Malcolma. Chcąc nie chcąc matematyk stał się częścią nowego zespołu Michaela Crichtona, zespołu skompletowanego na potrzeby „Zaginionego świata”. Nowego-starego, bo wyróżniona ludność tutejszego świata przedstawionego, czynni uczestnicy drugiej przygody z tworami inżynierii genetycznej, jest swego rodzaju odbitką gwardii z „Parku Jurajskiego”. Krwiożercza korporacja – jeden z ulubionych motywów Crichtona – majętny człowiek z obsesją na punkcie dinozaurów, męsko-damski kompas moralny, dwoje małoletnich i dodatkowe wsparcie techniczne. W miejsce InGenu wskoczył Biosyn, lukę po Johnie Hammondzie wypełnił paleontolog, a ściślej paleobiolog Richard Levine, a jego kolegę po fachu, profesora Alana Granta, zastąpił doktor John Thorne, właściciel niewielkiej firmy motoryzacyjnej specjalizującej się w budowie pojazdów na zamówienie, natomiast drugą połową kręgosłupa moralnego niecodziennej ekspedycji, następczynią paleobotaniczki Ellie Sattler w „Parku Jurajskim: Zaginionym świecie” jest doktor Sara Harding, światowej sławy obserwatorka ssaków zamieszkujących afrykańską sawannę. Dodatkowym wsparcie technicznym jest Eddie Carr, genialny mechanik pracujący dla Johna Thorne'a, a trzynastoletnia Kelly Curtis i jej najlepszy przyjaciel, jedenastoletni geniusz komputerowy Arby Benton, godnie zagospodarowali przestrzeń po rodzeństwie Murphy, Timie i Lex. Niektórzy mogą uznać, że konstruując postacie omawianej powieści Michael Crichton zanadto kierował się tą częścią swojej definicji sequela, która mówi, że musi być taki sam, jak oryginał, mnie jednak to, bądź co bądź, pójście po linii najmniejszego oporu osłodziło rozłąkę z ferajną pechowo zgromadzoną na fikcyjnej wyspie Isla Nublar, siostrzyczce Isla Sorna, czyli tytułowego Zaginionego Świata.

Okładka książki. „The Lost World”, Alfred A. Knopf, Inc. 1995

Kilka lat po wydarzeniach przedstawionych w „Parku Jurajskim” Michaela Crichtona kostarykańskie władze nadal zmagają się ze skutkami nader śmiałego projektu InGenu, który udało się ukryć przed opinią publiczną. Grono wtajemniczonych nieubłaganie się jednak poszerza i wbrew radykalnym działaniom tutejszego rządu – niezwłoczne unicestwianie niezwykłych okazów zwierząt – problematyczna spuścizna nieodpowiedzialnego miliardera niebawem może zostać przejęta przez innych rekinów biznesu. Drapieżniki już zwąchały dinozaurze mięsko, podobnie jak bogaty paleontolog Richard Levine, który jednakże, w przeciwieństwie do korporacji Biosyn, nie jest zainteresowany drastyczną ingerencją w środowisko pradawnych stworzeń odtworzonych metodami inżynierii genetycznej. Bierna obserwacja zwyczajów dinozaurów – takie ma marzenie ten przemądrzały naukowiec, który zjednał sobie łebskich uczniów siódmej klasy szkoły podstawowej, Kelly Curtis i Arby'ego Bentona, a przedtem przekonał do współpracy matematyka Iana Malcolma, przyjaciela mieszkającej w Afryce doktor Sary Harding, nieustraszonej specjalistki od zwyczajów dzikich zwierząt, ostatnimi czasy skupiającej się na hienach, największej idolki nastoletniej Kelly. Z kolei Richarda Ian pewnie nie nazwałby swoim przyjacielem – prędzej niemożliwie irytującym gościem, który nie przypadkiem wpadł na całkiem obiecujący trop – a i doktor Jack Thorne nie darzy sympatią narwanego człowieka, który zlecił mu budowę zmyślnie wzmocnionych elektrycznych samochodów, dostosowanych do jazdy w dziczy. Ani Malcolm, ani Thorne nie potrzebują jednak czasu do namysłu, kiedy Richard Levine wpada w poważne tarapaty. W zasadzie Kłopoty to jego drugie imię, ale mężczyźni mają powody sądzić, że najnowsza wyprawa tego przeklętego włóczykija bez ich interwencji niechybnie skończy się tragicznie. O ile już się nie skończyła, bo członkowie naprędce zorganizowanej akcji poszukiwawczo-ratowniczej liczą się z tym, że ich żywe utrapienie pożegnało się już ze światem doczesnym. Na wyspie pełnej dinozaurów. Przymykając oko na niski stopień prawdopodobieństwa tak długiego utrzymywania się poza zasięgiem wyjątkowo czułego „radaru Homo sapiens” – niedoścignionego gatunkowego mistrza w odnajdywaniu i nierzadko rujnowaniu siedlisk innych mieszkańców Ziemi – w rzeczywistości nieistniejąca Isla Sorna na pierwszy rzut oka wydaje się wprost idealnych miejscem dla zwierzyny InGenu. Głównie potomków sztucznie wyhodowanych mięsożernych i roślinożernych członków gatunku wymarłego dziesiątki milionów lat temu. Podobnie jak w pierwszej części „Parku Jurajskiego” w „Zaginionym świecie” toczą się interesujące dyskusje, czy jak kto woli monologi Iana Malcolma, tym razem o współpracy między gatunkami, o wymieraniu gatunków (hipotetyczne wyjaśnienia tego potwornego zjawiska) i ewolucji, a to wszystko w kontekście jego rozważań na temat tak zwanej krawędzi chaosu. O imponującej złożoności życia na planecie Ziemia i nowym zagrożeniu dla rozwoju człowieka. Ian Malcolm przewidywał, że cyberprzestrzeń zahamuje ewolucję człowieka. Mówił o „stanięciu w miejscu na drodze ewolucji”, ale myślę, że „gdyby dożył naszych czasów” przyznałby, że jego scenariusz był nadmiernie optymistyczny. Myślę, że teraz rozprawiałby o ewolucji regresywnej, zwanej też wsteczną. Swoją drogą w oko wpadło mi też pojęcie technomitów, teorii spiskowych zapełniających luki po legendach, podaniach, mitach, które straciły swój urok. A właściwa akcja „Parku Jurajskiego: Zaginionego świata”? Według mnie nieustępująca przeprawie na Isla Nublar. Rzadki okaz sequela jakością dorównującego części pierwszej. W każdym razie dla mnie, w ogóle „Zaginiony świat” okazał się lekturą równie emocjonującą, a w szczególe bardziej klaustrofobiczną i mniej ponurą. Klasyczna opowieść o bezlitosnej ekspansji człowieka, bezmyślnym pchaniu się na cudzy teren, zabieraniu ostatniego kawałka ziemi ostatnim członkom danego gatunku. Człowieka, który z równym zapałem uśmierca i ratuje; zdolnego do najwstrętniejszych (na przykład kradzież cudzego prawie potomstwa) i najwspanialszych (poruszająca akcja z małym tyranozaurem) czynów. Imponująco odważnego i oburzająco tchórzliwego gatunku... który agresją może jeszcze nie dorównuje welociraptorom Michaela Crichtona, a obawiam się, że jego tyranozaurom już tak:/

W mojej ocenie Michael Crichton w „Parku Jurajskim: Zaginionym świecie” spokojnie dosięgnął poprzeczki zawieszonej w pierwszym tomie fascynującej sagi o dinozaurach. Dwie wyśmienite mieszanki powieści przygodowej i gatunkowej specjalizacji tego poczytnego amerykańskiego pisarza i filmowca z wykształceniem medycznym, czyli oczywiście technothrillera. Niestety tylko dwie diablo pasjonujące historie tego autora o spotkaniach istot ludzkich z niekiepskimi podróbkami pradawnych dominujących kręgowców lądowych na planecie Ziemia.

Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu

piątek, 1 września 2023

„Boogeyman” (2023)

 
W domu pogrążonej w żałobie rodziny, psychoterapeuty Williama Harpera i jego dwóch córek, licealistki Sadie oraz młodszej Sawyer, zjawia się nieumówiony potencjalny nowy pacjent mężczyzny, który niedawno stracił swoją ukochaną żonę w wypadku. Przybysz przedstawia się jako Lester Billings i na wstępie przyznaje, że ciąży na nim piętno dzieciobójcy, upiera się jednak, że za śmierć trójki jego dzieci odpowiada potwór z szafy. Po zaprezentowaniu przez Billingsa rysunku swojej córki mającego przedstawiać pradawne monstrum żywiące się cierpieniem swoich ofiar, doktor Harper ukradkiem zawiadamia policję o możliwości przebywania w jego domu niebezpiecznego osobnika. W domu, którym niebawem wstrząśnie kolejna tragedia, może nawet bardziej rujnująca od poprzedniej. Po tym szokującym wydarzeniu mała Sawyer zaczyna bowiem widywać bestię, o której opowiadał Lester Billings.

Plakat filmu. „The Boogeyman” 2023, 20th Century Studios, 21 Laps Entertainment, NeoReel

W czerwcu 2018 roku do publicznej wiadomość podano informację, że Scott Beck i Bryan Woods (twórcy między innymi „Nightlight” 2015 i „Domu strachów” 2019, ale prawdopodobnie najbardziej kojarzeni z „Cichym miejscem” Johna Krasinskiego) napiszą scenariusz oparty na opowiadaniu Stephena Kinga pt. „The Boogeyman” (pol. „Czarny Lud”) ze zbioru „Night Shift” (pol. „Nocna zmiana”) pierwotnie opublikowanego w 1978 roku. W 1982 roku ukazał się niespełna półgodzinny obraz w reżyserii Jeffa Schiro na podstawie tego tekstu, firmy 21 Laps Entertainment i 20th Century Fox dostrzegły jednak w tym materiale potencjał na dłuższą filmową opowieść. W 2019 roku, po przejęciu Foxa przez Walt Disney Company, projekt został zawieszony. Prace nad „The Boogeyman” wznowiono w listopadzie 2021 roku, a krzesło reżyserskie powierzono Robowi Savage'owi, kojarzonemu głównie z horrorami found footage: „Host” (2020) i „Dashcam” (2021). Mark Heyman, między innymi współautor scenariusza „Czarnego łabędzia” Darrena Aronofsky'ego, przerobił skrypt Scotta Becka i Bryana Woodsa, korzystając ze wskazówek Savage'a, który od początku chciał zrobić z tego klasyczną opowieść o nawiedzonym domu smakującą latami 70. XX wieku. Główne zdjęcia ruszyły w lutym 2022 roku w Nowym Orleanie w stanie Luizjana i na planie reżyser pozwolił sobie na odrobinę improwizacji, intertekstualnej zabawy z jego wcześniejszymi, wyżej wymienionymi, historiami. Przygotowano też garść dodatkowych smaczków dla czytelników Stephena Kinga. Budżet oszacowano na trzydzieści pięć milionów dolarów, a dystrybucja ruszyła u schyłku maja 2023 roku, przy czym w swoich rodzimych Stanach Zjednoczonych i Kanadzie „The Boogeyman” został uwolniony na początku czerwca tego samego roku. Film miał zostać wydany na platformie Hulu, ale reakcje publiczności testowej (grudzień 2022) przekonały producentów do dystrybucji kinowej. Niewykluczone, że swoje zrobił też e-mail autora literackiego oryginału przesłany do Roba Savage'a, w którym – według słów tego drugiego – stwierdził, że „byliby cholernie głupi, gdyby wypuścili to w streamingu, a nie w kinach”.

Scott Beck i Bryan Woods, autorzy pierwszej wersji scenariusza „Boogeymana” Roba Savage'a, zapowiadali adaptację opowiadania Stephena Kinga i zarazem jego kontynuację, co zdaniem reżysera trafnie oddaje charakter tej opowieści. Savage ma już pomysł na kolejną odsłonę sadystycznych harców mitycznej bestii, która może być kojarzona z innym potworem wymyślonym przez Stephena Kinga, objawiającym się między innymi pod postacią klauna Pennywise'a. Reżyser omawianego obrazu (oczywiście niezwiązanego ze znaną serią otwartą w 2005 roku przez Stephena Kaya – horror nadprzyrodzony z Barrym Watsonem w roli głównej pod tym samym tytułem) wskazał jednak zasadniczą różnicę między tymi straszydłami: podczas gdy Pennywise jest uosobieniem lęków danej osoby, Boogeyman jest samym strachem. Tym, czego boją się dzieci. A przynajmniej bały się kiedyś, Savage nie ukrywa jednak, że chciałby wskrzesić mit o potworze chowającym się w szafach i pod łóżkami w pokojach dziecięcych. Nocnym stworzeniu spędzającym sen z powiek najmłodszym członkom rodzin. Zmorze małych istot z wielką wyobraźnią. Materiał źródłowy „Boogeymana” Roba Savage'a – swoją drogą jedno z moich ulubionych opowiadań Stephena Kinga – to w gruncie rzeczy jedna sesja terapeutyczna Lestera Billingsa, którego do gabinetu doktora Harpera przywiodła nieodparta potrzeba podzielania się z kimś swoją historią. W niemal identycznych słowach, co jego późniejszy filmowy odpowiednik, Billings wyjaśnia, dlaczego wybrał psychoterapeutę, a nie księdza czy prawnika. W „Czarnym Ludzie” Stephen King dość mocno przybliżył mi tę, powiedzmy, dość skomplikowaną postać – w moim odbiorze antypatia szczodrze doprawiona współczuciem – z kolei Lester Billings w świecie przedstawionym na ekranie (niewielki występ Davida Dastmalchiana) to nieznajomy z piętnem dzieciobójcy. W literackim pierwowzorze Billings marzył nie tylko o takich podejrzeniach, ale wręcz skazaniu za zabójstwo trójki swoich dzieci, uważał bowiem, że w więzieniu będzie dla niego bezpieczniej niż na wolności. Lester z „Boogeymana” Roba Savage'a, dla odmiany, daje wyraźnie do zrozumienia, że nie czuje się dobrze w ogniu oskarżeń opinii publicznej. Chciałby oczyścić swoje imię, pozbyć się etykietki mordercy własnych dzieci. Jak na film z kategorią PG-13, „Boogeyman” ma dość mocne otwarcie (niegraficzna makabra), którego głównym zadaniem było odebranie ewentualnej pewności oglądającym, że to jeden z tych horrorów, w którym - przynajmniej dla najważniejszych postaci - wszystko dobrze się skończy. Przekonać, że kategoria wiekowa może być myląca, a i doświadczenie miłośników gatunku z tego rodzaju (popcornowymi) straszakami w tutejszych realiach może się okazać bardzo złym doradcą. Przekonać, że najbardziej wyeksponowana rodzina – nie Billingsów, tylko Harperów – „nie znajduje się pod ochroną”. Straciły matkę, a teraz mogą stracić także ojca. Stracił żonę, a teraz może stracić również córki. Straciła rodzicielkę, a teraz może stracić siostrę.

Plakat filmu. „The Boogeyman” 2023, 20th Century Studios, 21 Laps Entertainment, NeoReel

Muszę przyznać, że byłam sceptycznie nastawiona do tego projektu. Autor oryginalnego „The Boogeyman” wprawdzie zachwalał produkcję Roba Savage'a o potworze unikającym światła, ale wszystko wskazywało na to, że pierwsza długometrażowa adaptacja tego depresyjnego opowiadania będzie tak zwaną rozrywką popcornową. I jest, ale spodziewałam się bardziej skocznego - i plastikowego - patrzydełka. Horrory o nieodwracalnej stracie to domena niezależnej amerykańskiej firmy A24 i nie ukrywam, że moja reakcja na wieść o pracach tego zespołu nad filmową adaptacją/ekranizacją „Czarnego Luda” Stephena Kinga byłaby zgoła inna. Skakałabym z radości, zamiast mentalnie przygotowywać się na kataklizm:) Bo oczywiście musiałam się przekonać niejako na własnej skórze – takie zboczenie niezawodowe – sprawdzić w jakim stopniu ugrzeczniono, moim zdaniem, jedną z najmocniejszych krótszych opowieści autora między innymi „Lśnienia”, powieści, której bardzo subtelnie ukłoniono się w „Boogeymanie” Roba Savage'a . Pamiętacie pokój numer 217? Jeśli tak, to przyjrzyjcie się adresowi Billingsów. To nie jest przypadek, podobnie jak numer domu Harperów. A liczba jego [Stephena Kinga]: dziewiętnaście. Czołową przewodniczką po świecie przedstawionym w „Boogeymanie” 2023 jest nastoletnia Sadie Harper, w którą w takim sobie stylu wcieliła się Sophie Thatcher. Ona i jej młodsza siostra Sawyer (wyśmienita kreacja Vivien Lyry Blair, którą fani kina grozy mogą pamiętać z „Nie otwieraj oczu” Susanne Bier, na podstawie debiutanckiej powieści Josha Malermana) niedawno pochowały ukochaną matkę, niewykluczone, że najsilniejsze spoiwo ich małej rodziny. Tak czy inaczej, przynajmniej jedna więź pod tym ostatnio smutnym dachem uległa osłabieniu. Doktor William Harper (poprawny występ Chrisa Messiny) unika rozmów o swojej drogiej małżonce, tym samym boleśnie zawodząc pierworodną córkę. Dwie strategie walki z traumą. W teorii zdrowsze jest podejście Sadie, choć przecież to jej ojciec jest specjalistą między innymi w takich sprawach. Specjalistą od pomagania innym, a nie sobie. Sadie obawia się, że ojciec chce jak najszybciej zapomnieć o swojej życiowej wybrance, w pewnym sensie wygumkować ją z rodzinnej kroniki, ale ja nie miałam wątpliwości, że mężczyzna nie tyle nie chce, ile nie potrafi zmusić się do rozmów z córkami o ich wspaniałej matce. Sadie to pomaga, ale dla Willa każda wzmianka o żonie jest jak sól sypana na otwartą ranę. Dla mnie jednak „Boogeyman” Roba Savage'a to przede wszystkim opowieści o dwóch siostrach. Miłości tak wielkiej, że nawet niespotykanie doświadczony zabójca, może ugiąć się pod jej naciskiem. Starsza siostra tajną bronią Sawyer. Natomiast największym sprzymierzeńcem tytułowego potwora jest niewiara starszych członków terroryzowanych przez niego rodzin. Kiedy dziecko z przejęciem opowiada o nocnych straszydłach wyskakujących z szafy albo cierpliwie czekających pod łóżkiem, aż jego ofiara wysunie stópkę spod kołderki, starsi i w swoim mniemaniu mądrzejsi, zwykle zrzucają to na karb wybujałej wyobraźni. Niektórych to bawi, inni krzyczą „dorośnij wreszcie!”. Zupełnie jak Sadie? Tak czy inaczej, licealistka wychodzi z takiego samego założenia jak jej ojciec i tak jak on wierzy, że najlepszym lekarstwem na fobię Sawyer będzie terapia, na którą zresztą razem uczęszczają (wspólne sesje z koleżanką ich ojca) od śmierci matki. Nie ulega wątpliwości, że architekci „Boogeymana” chcieli, żeby widz twardo opowiadał się po stronie Sawyer. To znaczy ani na moment nie zwątpił w istnienie nieludzkiego prześladowcy kilkuletniej dziewczynki, zazwyczaj skutecznie szukającej pocieszania u swojej starszej siostry, która w jakimś stopniu chyba zastępuje jej matkę. Sadie jest balsamem na największe smutki Sawyer, choć sama straszliwie cierpi. I autentycznie szuka kontaktu z duchem mamy (połączenie z „Host” Roba Savage'a). Niezmiernie ucieszyło mnie, że przedwieczny agresor, że tak to ujmę, okazał się niemal równie wstydliwy, co Freddy Krueger w pierwszym „Koszmarze z ulicy Wiązów”. Niemal, bo wygenerowane komputerowo monstrum, może nie w całej, ale na pewno w dużo większej „krasie” zaprezentuje się w dalszej partii nie tak znowu klasycznej opowieści o nawiedzonym domu. W sumie przygotowałam się na potężniejszą eksplozję „pikselowej sztuczności”. Tym większą, że filmowcy tak długo się powstrzymywali. W mojej ocenie „Boogeyman” buduje się przede wszystkim klimatem (a nie prymitywną „zabawą w buu!” i rozmnażaniem dosadniejszych mniej czy bardziej skutecznych upiorności) oraz zajmującą historią rodzinną. Bynajmniej oryginalną - co zaznaczam z myślą o poszukiwaczach innowacji w kinie grozy, a nie po to by się pożalić - ale według mnie wyczuloną na krzywdę bohaterów, empatyczną, wrażliwą, a nie tylko beznamiętnie „wyrecytowaną”. Pod koniec nawet łezka się w oku zakręciła, choć przeważnie takie rozwiązania UWAGA SPOILER (deux ex machina) KONIEC SPOILERA niesamowicie mnie drażnią.

Retro horrorem na pewno bym „Boogeymana” Roba Savage'a nie nazwała – duch kina grozy z lat 70. XX, o którym mówił sam reżyser może i jest zaklęty w tym uroczo skromnym (ale bez przesady) „straszydle”, ja jednak go nie zauważyłam – lecz atmosfery może mu pozazdrościć większość współczesnych opowieści o duchach niezaliczających się do tak zwanej nowej fali kina grozy. Pierwsza pełnometrażowa adaptacja - i jednocześnie swego rodzaju kontynuacja, czy jak kto woli częściowo alternatywny przebieg wydarzeń - opowiadania Stephena Kinga pod tym samym oryginalnym tytułem, zrobiła mi małą niespodziankę. Małą, bo choć moje czarne wizje się nie spełniły, to nie jest ten ciężar gatunkowy, co w oryginale. Według mnie to jakby postawić zawodnika wagi ciężkiej nie naprzeciwko tylko obok zawodnika wagi półśredniej, ale grunt, że nie słomkowej, jak obstawiałam. Tak się wygrywa przegrywając:)

środa, 30 sierpnia 2023

„The Cannibal Man” (1972)

 
Pracownik fabryki wyrobów mięsnych Marcos planuje ślub z młodą kobietą imieniem Paula, spotykającą się z mężczyzną w tajemnicy przed rodzicami. Jedna z ich randek kończy się tragicznie dla nieznajomego taksówkarza, nader stanowczo dopominającego się o zapłatę za niedokończony kurs. Stając w obronie swojej dziewczyny, Marcos niechcący zabija rozwścieczonego kierowcę i zmusza zaszokowaną Paulę do wspólnej ucieczki z miejsca zdarzenia. Nie mają pewności, że taksówkarz zginął do czasu ukazania się informacji na ten temat w lokalnej gazecie. Ta śmierć niebawem pociągnie za sobą kolejne, a przechowalnią zwłok do niedawna prowadzący monotonny żywot, zwyczajny człowiek z niższej warstwy społecznej, uczyni swój lichy domek nieopodal niedawno wzniesionego wieżowca z mieszkaniami dla dużo lepiej sytuowanych ludzi. Jeden z apartamentów zajmuje zaskakująco przyjaźnie nastawiony do biedaka z sąsiedztwa mężczyzna o imieniu Néstor, który wprowadza trochę koloru w życie człowieka bezskutecznie walczącego z odorem rozkładu unoszącym się w jego skromnym domu pełnym wspomnień.

Plakat filmu. „La semana del asesino” 1972, Atlas International Film, José Truchado P.C.

„The Cannibal Man” (oryg. „La semana del asesino”, „Week of the Killer”, znany też jako „The Apartment on the 13th Floor”) to hiszpański obraz z nurtu exploitation, który został wciągnięty na niesławną brytyjską listę Video Nasties (w 1993 roku w tej części świata nie tyle pierwotnie wydany, ile przywrócony w wersji okrojonej o zaledwie trzy sekundy). Wyreżyserowany przez nieżyjącego już Eloya de la Iglesię, jednego z czołowych przedstawicieli nurtu cine quinqui, hiszpańskiej gałęzi kina exploitation, której szczyt popularności przypadł na lata 70. i 80. XX wieku – brutalne historie młodych gniewnych z niższych warstw społecznych – członka Communist Party of Spain (Komunistyczna Partia Hiszpanii) we wczesnych latach 70., na przekór ówczesnej cenzurze wytrwale przemycającego wątki homoseksualne do swojej twórczości. Scenariusz „The Cannibal Man” Eloy de la Iglesia skonstruował we współpracy z Antonio Fosem. W czołówce wymieniono też Roberta H. Olivera, autora dialogów w oryginalnej wersji skryptu. Zdjęcia główne powstały w Madrycie – film nakręcony w języku angielskim z wtrąceniami w ojczystej mowie reżysera – pod producenckim szyldem Atlas International Film. „The Cannibal Man” zapisał się w historii jako jedno z najbardziej gnębionych przez cenzurę przedsięwzięć filmowych w reżimie Francisco Franco. Dystrybucja filmu ruszyła w maju 1972 roku (hiszpańskie kina), a wśród krajów, w których wyświetlano „The Cannibal Man” na wielkich ekranach (w pierwszej połowie lat 70. XX wieku) była Wielka Brytania.

Istnieją trzy edycje „The Cannibal Man” Eloya de la Iglesii – najdłuższa liczy sobie sto siedem minut, ale najbardziej rozpowszechniona może być wersja 98-minutowa (czy to w dłuższym o trzy sekundy wydaniu hiszpańskim, czy tyleż krótszym wydaniu brytyjskim) – i alternatywne zakończenie ujawnione dopiero w niektórych wydaniach DVD. UWAGA SPOILER Skuty Marcos siedzący w radiowozie. Dodano też lekko zabarwioną erotycznie fantazję Néstora (całowanie się na basenie i w jego luksusowym mieszkaniu) oraz pierwotną, nieokrojoną, scenę seksu Marcosa i Rosy KONIEC SPOILERA. Film otwierają niesmaczne ujęcia - rzeź krów - z miejsca pracy głównego nie-bohatera, w którego wcielił się Vicente Parra, za tę rolę nagrodzony Medallas del Círculo de Escritores Cinematográficos. Intrygująca kreacja w nadspodziewanie intensywnym widowisku. Wysmakowana paskuda, exploitation z artystycznym zacięciem. Wbrew przewodniemu tytułowi na arenie międzynarodowej - „The Cannibal Man” - to nie jest opowieść o namiętnym pożeraczu ludzkich ciał tylko o zdesperowanym karmicielu, doprawdy rzadkim typie pracownika: niewynoszącym tylko wnoszącym „towar” do zakładu, do fabryki wyrobów mięsnych. Wymowne przeszukanie Marcosa przeprowadzone przez jego przełożonego – genialna makabreska, komentarz społeczny w histeryczno-dowcipnym tonie. „The Cannibal Man” Eloya de la Iglesii to w ogóle satyryczne spojrzenie na „utopię generała Franco”. Rażące podwójne standardy w tak zwanej wspólnocie narodowej. Ogromne rozwarstwienie społeczne, drastyczna nierówność wobec prawa. Raj dla bogaczy, piekło dla ubogich i wielki park sadystycznej rozrywki dla młodych ludzi pozbawionych perspektyw. Satysfakcjonujący rozwój zawodowy przywilejem, a nie prawem. Większość zaharowuje się dla mniejszości, a nasz potwornie pogubiony przewodnik po niniejszym depresyjnym świecie przedstawionym, niewątpliwie wpisuje się do tej pierwszej grupy. Codziennie (a przynajmniej w dni powszednie) wstaje skoro świt, by wylewać siódme poty w cuchnącej fabryce. Ciężka praca i marna płaca. Niedługo może być lepsza, o ile Marcos nie okłamuje swojej aktualnej partnerki, twierdząc, że ma spore szanse na rychły awans. W przeciwnym razie może zapomnieć o poślubieniu Pauli, dużo młodszej kobiety mieszkającej z rodzicami, którym nie przedstawiła swojego aktualnego partnera. Zrobi to, kiedy Marcos zacznie zarabiać tyle, by móc utrzymać ich mocno hipotetyczne wspólne gospodarstwo domowe. Cierpliwość Pauli wyraźnie jest już na wyczerpaniu; tylko czekać, aż dziewczyna zacznie rozglądać się za tak zwaną lepszą partią, można więc powiedzieć, że Marcos ostatnio żyje pod presją czasu, bo marzy mu się przytulne rodzinne gniazdko, które nareszcie zostało mu przyobiecane. Prawdopodobnie nigdy wcześniej nie był tak bliski upragnionego zawarcia związku małżeńskiego. Pogrążony o krok od ślubnego kobierca. Nieplanowane wejście na zbrodniczą ścieżkę. Szalenie ostry życiowy zakręt.

Plakat filmu. „La semana del asesino” 1972, Atlas International Film, José Truchado P.C.

Upalne lato z trupami. W zniszczonym parterowym domku na skraju z rozmachem urbanizowanego terenu, w niepowstrzymanie kurczącym się „pustynnym” zakątku betonowej dżungli, piaszczystym azylu kawalera nie z wyboru, unosi się fetor rozkładu. Niemiłosierny smród coraz ciaśniej oplata właściciela tego przeklętego przybytku, seryjnego zabójcę z przymusu. Przypartego do muru, zmuszonego przez ślepy los do zaciekłej walki o wolność. A może nawet życie. W każdym razie Marcos nie ma wątpliwości, że najgorszą z możliwych opcji jest oddanie się w ręce bandytów w mundurach. Uważa, że Paula wykazuje się dużą naiwnością, sądząc, że tak zwany wymiar sprawiedliwości łagodnie potraktuje niezmożonego człowieka, przyznającego się do nieumyślnego spowodowania śmierci. Dziewczyna myśli, że jej zeznania w charakterze świadka wystarczą, by Marcos uniknął surowej kary, bo przecież to była obrona konieczna – na ratunek kobiecie zaatakowanej przez taksówkarza – ale w przekonaniu jej niedoszłego męża tym sposobem już prędzej oboje zapewniliby sobie dożywotnią odsiadkę. A na pewno on: zabójca z przypadku. Marcos traktuje swoją wybrankę protekcjonalnie (adultyzm), w czym zresztą nie jest odosobniony – pierwszy wywód Rosy, kelnerki z ulubionego lokalu antybohatera i zarazem bohatera tragicznego „The Cannibal Man” Eloya de la Iglesii, niesubtelnej adoratorki introwertycznego rzeźnika – ale też nie miałam wątpliwości, że ziściłyby się czarne wizje Marcosa, gdyby posłuchał, bądź co bądź, głosu rozsądku. Historia tego fikcyjnego pana pokazuje jak przerażająco łatwo stać się seryjnym mordercą. Z praworządnego obywatela w niechętnego, nieodnajdującego najmniejszej przyjemności w zabijaniu bliźnich niepraworządnego obywatela. Krów też, skoro już przy tym jesteśmy – znudzony wyraz twarzy, mechaniczne ruchy. Zabrzmi okropnie, ale doświadczenie zawodowe Marcosa okaże się przydatne na jego nowej drodze życia. W intymnej przestrzeni, której zakłócenie grozi śmiercią. „Lasciate ogni speranza, voi ch'entrate”. Nie chcę, ale muszę. Seria złych wyborów. Makabryczne domino w absolutnie obskurnym klimacie. Niesamowita duchota panuje w małym światku Nie-kanibala z Hiszpanii. Mogłabym przysiąc, że czułam ten smród emanujący z pokoju Estebana, jedynego brata Marcosa, który daje się poznać jako jego kompletne przeciwieństwo. Sam nie może się nadziwić, że są rodzeństwem, ale niewątpliwie kocha Marcosa. Silna więź, która stanie pod dużym znakiem zapytania po powrocie Estebana z ostatniej kawalerskiej trasy. Trwają już przygotowania do ślubu starszego brata, zdecydowanego osiąść ze swoją żoną gdzieś na prowincji. Marcos ma zostać kompletnie sam w domu pełnym wspomnień, w rodzinnej nieruchomości, której dni mogą być już policzone. W miejscu tej lichej chałupki - tak boleśnie znajome warunki urągające godności człowieka – prędzej czy później pewnie stanie kolejny apartamentowiec, a w każdym razie takie nieprzyjemne przeczucie ma „Nowy Ed Gein”. Wstrętne zbieractwo, ohydna jaskinia drapieżnika z wyrzutami sumienia. Pana Nikt, który z jakiegoś niepojętego dla niego powodu, zwrócił uwagę Pana Kogoś. Mężczyzny z wyższych sfer, uprzywilejowanego, a mimo to utożsamiającego się z Marcosem. Néstor uważa, że obaj są wyrzutkami społecznymi, pariasami, osobami niedopasowanymi, tak mocno odstającymi od innych, że muszą wybierać między akceptacją a życiem w zgodzie ze sobą. Ta przyjaźń z zadatkami na coś więcej (niedosadne, ale czytelne aluzje, z których Eloy de la Iglesia na dobrą sprawę słynął; podtekst homoseksualny sprytnie wdrukowany w niewinną, tj. niekującą w oczy cenzorów, opowieść o męskiej przyjaźni) uświadomi Marcosowi, że ludzie zamożni nie mają takiego bezproblemowego życia, jak mu się wydawało. A przynajmniej nie wszyscy. Néstor nie musi się przejmować kontrolami nadgorliwych biernych, miernych, ale wiernych sługusów bezwzględnego dyktatora, choć może spokojnie rozbijać się po mieście swoją wypasioną furą, jadać w najlepszych lokalach, ubierać w najdroższych sklepach... Po prostu pławić we wszelkich ziemskich luksusach, co najważniejsze ze świadomością, że w razie potrzeby prawo będzie po jego stronie. Względnie bezpieczny w totalitarnym państwie, ale nietrzymający się życia tak zażarcie jak niewolnik Marcos. Może nawet w przededniu samobójstwa? Mogłoby się wydawać, że więcej powodów do definitywnego pożegnania się z tym padołem łez ma czołowa postać „The Cannibal Man” Eloya de la Iglesia, ale w odróżnieniu od Néstora seryjny zabójca widzi dla siebie jakieś światełko w wyjątkowo mrocznym tunelu. Zwłaszcza, że znalazł sposób na nieszybkie pozbycie się niechcianych lokatorów. Nakarm głodnych. Działające na wyobraźnię, ale w gruncie rzeczy niewidzialne (w przeciwieństwie do samych zabójstw, z których wyróżnić mogę tylko szarżę z tasakiem – zaledwie przebłysk nieapetycznie czerwonego, poszarpanego mięsa) ćwiartowanie ludzkiego mięsa, partiami przenoszonego w niewielkiej sportowej torbie do zakładu pracy i ukradkowe doprawianie wołowiny. Sekretny składnik zdesperowanego rzeźnika.

Samotność w odpychających mieście. Ubogi człowiek walczący z ekstremalnie nieprzyjemnymi zapachami. Przykra opowieść z czasów słusznie minionych. Degrengolada jednostki w zdegenerowanym systemie. Nieodkryty diamencik kina exploitation. Nieprymitywna bestia z ziemi wyklętej. Prawdziwa śmietanka (nie)towarzyska na wysypisku wideo paskudnych. Wrażliwy brudas. Chcę przez to powiedzieć, że „The Cannibal Man” w reżyserii Eloya de la Iglasii może zaskoczyć niejednego konesera Prawdziwej Sztuki Filmowej. Kamień szlachetny z kinematograficznego rynsztoka;)