Stronki na blogu

środa, 16 sierpnia 2023

„Bo się boi” (2023)

 
Beau Wassermann mieszka samotnie w wynajętym mieszaniu w podłej dzielnicy miasta. Regularnie spotyka się z psychiatrą, koncentrując się na zgłębianiu swojej relacji z matką, owdowiałej w momencie jego poczęcia, twórczynią imperium gospodarczego Moną Wassermann. Beau zamierza odwiedzić matkę z okazji rocznicy śmierci jej męża, ale kradzież kluczy do mieszkania zmusza go do przełożenia wizyty na czas bliżej nieokreślony. Jego matka nie jest zadowolona z takiego obrotu spraw, mężczyzna wie, że znowu mocno ją zawiódł i wszystko wskazuje na to, że nie będzie mógł jej tego wynagrodzić. Bo niedługo po trudnej rozmowie telefonicznej z rodzicielką, zostaje ogłuszony informacją o jej śmierci. Zanim zdąży podjąć jakiekolwiek działanie, trafi pod nadopiekuńcze skrzydła obcych ludzi i dowie, że uroczystość pogrzebowa Mony jest przekładana z powodu jego nieobecności. Tak rozpocznie się niezwykła podróż przelęknionego człowieka, której celem jest złożenie ostatniej posługi zaborczemu rodzicowi. Pożegnanie z najbliższą osobą.

Plakat filmu. „Beau is Afraid” 2023, A24, Access Entertainment, IPR.VC

Surrealistyczny thriller/dramat psychologiczny z elementami - a raczej elementem - horroru, tragikomiczna opowieść egzystencjalna w reżyserii i na podstawie scenariusza Ariego Astera, jednego z mistrzów nowej fali kina grozy, twórcy „Dziedzictwa. Hereditary” (2018) i „Midsommar. W biały dzień” (2019). Pierwszy szkic „Beau is Afraid” (pol. „Bo się boi”) powstał w 2012 lub 2013 roku – rozbudowa krótkometrażowego obrazu Astera z 2011 roku pod tytułem „Beau” - ale wietrząc kłopoty z pozyskaniem finansowania, autor tej historii zaangażował się w pewniejsze przedsięwzięcia, a w jego głowie wciąż pojawiały się nowe pomysły na odyseję Beau. Podczas tak zwanego twardego lockdownu tłumaczonego pandemią COVID-19, wreszcie „wygrzebał niedający mu spokoju manuskrypt z przepastnej szuflady” i z zapałem przystąpił do dokładania, zmieniania oraz wykreślania poszczególnych elementów. Bawił się przednio przy konstruowaniu tej „koszmarnej komedii”, „Władcy pierścieni” o mężczyźnie idącym do mamy. Ale chyba najbardziej obrazowym opisem głównego twórcy „Bo się boi” było skojarzeniem z naszprycowanym Zoloftem dziesięciolatku, wysłanym na zakupu. Film powstawał między innymi pod prestiżowym szyldem A24 (też głównym dystrybutor), a budżet oszacowano na trzydzieści pięć milionów dolarów. Kręcony od czerwca do października 2021 (główne zdjęcia) w kanadyjskiej prowincji Quebec, a swoją światową premierę miał pierwszego kwietnia 2023 roku w Stanach Zjednoczonych (pokaz specjalny). Szeroka dystrybucja kinowa ruszyła prawie trzy tygodnie później.

Ari Aster i jego sagi rodzinne. Niemal trzygodzinna opowieść ukierunkowana na coś w rodzaju absorpcji sfery wewnętrznej każdego odbiorcy. Krzywe zwierciadło, w którym każdy może zobaczyć coś innego. Wyłącz rozum, włącz emocje. Nie myśl – czuj. Co nie znaczy, że wielkiej wędrówki bohatera niepodobna zracjonalizować. Beau Wassermanna (widowiskowa kreacja Joaquina Phoenixa) poznajemy jako „pustelnika z miejskiej dżungli” - współczesny Robinson Crusoe na zabetonowanej „wyspie” zamieszkałej przez agresywne plemię. Rdzenni mieszkańcy amerykańskiego getta, oblegający paskudny budynek mieszkalny, w którym na swoje nieszczęście osiadł jedyny syn wybitnie przedsiębiorczej kobiety. Każde wejście i każde wyście z tego nieszczęsnego budynku obarczone jest ogromnym ryzykiem. Chwila nieuwagi i jesteś trup. Tak to odbiera człowiek, który się boi. Człowiek, który ma skomplikowane relacje z matką. Odyseusz Astera. Komicznie wykoślawiona Strefa Mroku – taka według mnie jest rzeczywistość mężczyzny w średnim wieku z nieprzypadkowo dobranym nazwiskiem. Prawiczka z konieczności, okradzionego z seksualności, „eunucha z chorobliwie powiększonymi jądrami” (oksymoron zamierzony). W świecie Beau na środku ulicy rozkłada się ludzkie ciało, jak gdyby nigdy nic omijane, czasami przeskakiwane przez przechodniów. Ignorowane przez cywili i mundurowych, włącznie z naszą niewyspecjalizowaną jednostką prowadzącą, szalenie zagubionym przewodnikiem. Uparcie napominanym przez sąsiada(?), nie wiedzieć czemu przekonanego, że Beau bezczelnie zakłóca ciszę nocną. Panicznie bojącego się śmierci, która głęboko zajrzy mu w oczy podczas przerwy w dostawie wody (znowu woda) - nowy lek zaordynowany przez jego psychiatrę w takim układzie działa jak silna trucizna. I nie zapominajmy o groźnym pająku, przed którym wszyscy mieszkańcy przeklętego budynku zostali uczciwie ostrzeżeni. Dlaczego to zawsze musi być pająk?! Bo symbolizuje między innymi narcyzm, podstęp, przebiegłość, okrucieństwo i wreszcie zmartwienie? A Beau jest przeokropnie zmartwionym człowiekiem. I zna pajęczycę Szelobę. Przywiązany do kobiety z żelaznym charakterem. Gdy miłość miesza się z nienawiścią. Gdy walczysz z uzależnieniem. Bezsens życia doczesnego. Logika snu. Jak pyłek na wietrze; marny pyłek w chaotycznym wszechświecie. Rozczarowana i oczarowana. Po twórcy genialnego „Midsommar. W biały dzień” spodziewałam się dużo więcej, ale Ari Aster ma w sobie coś takiego, taką kosmiczną umiejętność... Totalne wsiąknięcie w niezbyt ciekawą (dla mnie) historię. Szalona orkiestra grająca w duszy chłopca uwięzionego w ciele dojrzałego mężczyzny. Zakazane melodie we wnętrzu człowieka desperacko poszukującego siebie. Walczącego z kajdanami jak Don Kichot z wiatrakami? „Sztuka w czterech aktach”, gdzie pierwsze trzy kończy utrata przytomności przez tytułowego (w sumie niezła gra słów) bohatera. A może antybohatera? Niewdzięcznego syna niebezwarunkowo kochającej kobiety? Naprawdę został okradziony czy to kolejna wymówka lękającego się mężczyzny? Bojącego się własnej matki. Freudowskie id, ego, a nawet superego stłamszone przez piranię biznesu, „idealną mamusię” Monę Wassermann (intrygujące występy Patti LuPone i Zoe Lister-Jones). Taką jak Grace? Po odebraniu szokującej wiadomości i bynajmniej odprężającej kąpieli w swoim zdewastowanym mieszkaniu (znowu woda i znowu pająk), Beau po raz pierwszy traci przytomność, by obudzić się dwa dni później we wściekle różowym pokoju. Wystrój jak w latach 90. XX wieku, ale tyko w tym jednym pomieszczeniu uroczego domku, który spokojnie mógłby reklamować „malownicze amerykańskie przedmieścia”. Popkulturowa papka z dodatkiem arszeniku. „Perfekcyjna współczesna rodzina”, przypomnijmy, twórcy „Dziedzictwa. Hereditary”. Mój ulubiony „akt” tego długiego spektaklu Ariego Astera. Jowialny chirurg, troskliwa pielęgniarka, nieobliczalna córka, weteran z zespołem stresu pourazowego i święty z pokoju niebieskiego. Kult jednostki w ujęciu mikro. Męczennik, bohater narodowy, nietykalny zmarły.

Plakat filmu. „Beau is Afraid” 2023, A24, Access Entertainment, IPR.VC

Przypomniał się „Dom, który zbudował Jack” Larsa von Triera, przypomniała się „Pearl” Tia Westa, oraz „Widzę, widzę” Severina Fialy i Veroniki Franz. Odezwali się też Wielcy Przedwieczni, którym wtórowało „Towarzystwo” Briana Yuzny, ale zdecydowanie najczęściej moje myśli uciekały do „Odysei” Homera. Celowo przejaskrawiona droga krzyżowa. Cztery stacje Beau Wassermanna. Duchowa wędrówka postaci zniewolonej. Zdającego się na innych, nieprzyzwyczajonego do samodzielnego podejmowania decyzji, proszącego o radę w najprostszych sprawach, skrajnie nieporadnego, nieasertywnego, ze stoickim spokojem przyjmującego ciosy, niby pogodzonego ze swoim fatalnym losem mężczyzny. Postać tragiczna z zadatkami na bohatera dynamicznego. Trudno wszak nie spodziewać się, że na końcu tej zwariowanej podróży, zamiast Pana Nikt ujrzymy Pana Kogoś. Po wyjściu z zaczarowanego lasu. Tym sposobem przechodzimy do trzeciego „aktu” trzeciej pełnometrażowej produkcji Ariego Astera. Ze słusznego modelu życia w model niesłuszny – mityczna idealna rodzina kontra przebrzydła komuna. Sen nocy letniej. Przedstawienie, które może być przełomem w życiu bohatera. Oświecenie albo utwierdzenie w marności nad marnościami. Baśń brata Aster. Podróż w podróży. Częściowo animowany film o znajomym człowieku z prowincji, który wybudował dom, ożenił się i spłodził trzech synów, których nauczył wszystkiego co sam umiał. Jedli co zasadzili i byli szczęśliwi. Z naciskiem na „byli”. Los bowiem niemiłościwy i niełaskawy jest, nawet w bajkach. American Dream Beau to kochająca żona, zdrowe dzieci i skromny domek na wsi. Czy to takie wygórowane marzenie? Nie marzył o bogactwie (na własnej skórze przekonał się, że pieniądze naprawdę szczęścia nie dają), ani sławie, ani tym bardziej władzy. Pragnął tak mało, a zarazem tak dużo. Można się śmiać z tego przegranego człowieka, jego stwórca na pewno się nie pogniewa, bo przecież sam uznał ten scenariusz za całkiem zabawny (nie jego wina, że Natura obdarzyła go wisielczym poczuciem humoru). Jest czas radości i czas smutku. Czas zabawy i zadumy. W narkotycznej plątaninie wspomnień, obserwacji, imaginacji i przede wszystkim uczuć. Dla jednych będzie to opowieść o toksycznej matce, dla innych o toksycznym synu, a jeszcze dla innych o toksycznych matce i synu. Ziejącej pustce w miejscu ojca. Amputacja bez znieczulenia najpierw jednej, a wiele lat później drugiej kończyny. Niegojące się rany, poczucie straty... które nigdy nie ustąpi? Monstrualny żal i nieśmiało wykluwająca się myśl, że zasługujesz na lepsze życie. Że możesz – naprawdę możesz! - zerwać okowy i z podniesionym czołem wyfrunąć ze zgniłego rodzinnego gniazda. Przetnij więzy, wyrwij korzenie, te cuchnące liany, które oplatały cię od początku istnienia. A może wręcz przeciwnie: pomyśl o bliskich, naprawdę się nimi zainteresuj, zamiast tylko udawać zainteresowanie. Nie traktuj podróży w rodzinne strony jak przykrego obowiązku, poszukaj dobrych stron tam, gdzie wydaje ci się, że ich nie ma. Daj coś od siebie, wysil się, a może – tylko może – odkryjesz, że nie taki diabeł straszny, jak go malowałeś. Trzy godziny zleciały mi jak z bicza strzelił, ale pozostał spory niedosyt. Przydałoby się więcej takich atrakcji, jak ta na poddaszu. Doceniam intensywne, artystyczne zdjęcia, powstałe pod dyrekcją urodzonego w Polsce kanadyjskiego operatora Pawła Pogorzelskiego i wysublimowaną ścieżkę dźwiękową Bobby'ego Krlica, znanego też jako The Haxan Cloak, ale kiedy zabawa dobiegła końca pozostało jakże niemiłe przeświadczenie, że światowej sławy twórca Nowych Horrorów, speniał. Ari się boi. Asekurancka patologia. W mroku nad schodami w lodowym pałacu, gdzie legło bezgłowe ciało.

Mamusia cię potrzebuje, a seks zabija. Nie strzeż się ludzi bezdomnych, nie ufaj instagramowym - czyli pozornie idealnym - rodzinom, pij wodę i obcuj z kulturą wysoką, nawet jeśli jest w lesie. Znajdź siebie i idź przed siebie. Nie bój się żyć. A „Bo się boi”. Wy raczej nie będziecie, bo Ari Aster wyskakuje z szufladki; twórca strasznych filmów z rozmachem prezentuje swój pierwszy pełnometrażowy nie-horror. „Gatunkowe mydło i powidło”, surrealistyczną odyseję marnotrawnego syna pajęczycy Szeloby. Mam ambiwalentny stosunek do tej produkcji. Zawiedziona zachwycona. Ujarana niepierwszorzędnym towarem. Hipnotyczna mieszanka niewybuchowa.

poniedziałek, 14 sierpnia 2023

S.K. Tremayne „Czarna woda”

 
Na niewielkiej wyspie Dawzy w angielskim hrabstwie Essex, stoi imponująca rezydencja w stylu edwardiańskim, jedyna nieruchomość wzniesiona w tym urokliwym miejscu. Luksusowy hotel o nazwie Stanhope, który stał się więzieniem Hannah Langley, dwudziestoośmioletniej kobiety z działu marketingu, panicznie bojącej się wody od czasu utonięcia kilkorga gości w odmętach Blackwater. W sprawę zamieszana była jej młodsza siostra Katalina, uparcie odmawiająca rozmów o tamtym tragicznym weekendzie. Przypadek kobiety uwięzionej na wyspie jest powszechnie znany, a zdecydowana większość personelu Stanhope okazuje jej współczucie, jednak niezręczna pomyłka popełniona przez jednego z gości hotelu, zmusza Hannah do głębszych przemyśleń na temat swojego położenia. Jej sytuacja może być dużo gorsza, niż myślała. Nie dość, że utknęła na wyspie, to wszystko wskazuje na to, że przebywa wśród ludzi, którym nie może ufać. Bo komuś bardzo przeszkadza jej ciągła obecność w tym pełnym tajemnic klaustrofobicznym zakątku. Więzieniu straumatyzowanej jednostki.

Okładka książki. „Czarna woda”, Czarna Owca 2023

Lockdownowa powieść bestsellerowego brytyjskiego pisarza S.K. Tremayne'a, a właściwie Seana Thomasa publikującego też pod pseudonimami Tom Knox (thrillery religijne i archeologiczne) i A.J. Molloy (utwory erotyczne). Autora poczytnych thrillerów psychologicznych: uhonorowanych Silver Award (za sprzedaż ćwierci miliona egzemplarzy) „Bliźniąt z lodu” (2015), „Dziecka ognia” (2016), „Zanim umarłam” (2018) i „Asystentki” (2019). Osadzona na fikcyjnej angielskiej wyspie „Czarna woda” (oryg. „The Drowning Hour”) swoją światową premierę miała w 2022 roku, a pierwsze polskie wydanie, w tłumaczeniu Radosława Madejskiego, przygotowała oficyna Czarna Owca na rok 2023. Nastrojową okładkę zaprojektował Daniel Rusiłowicz.

„Całe życie jest jak zbrodnia i wszyscy prędzej czy później wpadniemy.”

Człowiek z burzliwą przeszłością, o której chętnie opowiada w przestrzeni publicznej – między innymi o niegdysiejszych uzależnieniach od narkotyków i pornografii internetowej oraz aresztowaniu w związku z zarzutem o gwałt wniesionym w latach 80. XX wieku przez jego ówczesną partnerkę; postawiony przed sądem i uniewinniony – w zamknięciu tłumaczonym pandemią COVID-19 pisał o innej nieskazanej więźniarce. Młodej kobiecie, która utknęła na wymyślonej przez niego wyspie nieopodal Londynu. Kawałek ziemi na rzece Blackwater z prastarym lasem objętym ścisłą ochroną i zabytkowym hotelem częściowo odnowionym przez Olivera Seymoura St Johna Ormonde'a, obecnego właściciela tego utrzymanego w stylu edwardiańskim ogromnego gmaszyska. Pracodawcy głównej bohaterki i zarazem narratorki w umownej teraźniejszości – cieńszą warstwę retrospektywną reprezentuje jej młodsza siostra; tutaj narracja trzecioosobowa – zmagającej się z aquafobią, niewątpliwie spowodowaną koszmarem minionego lata. Najgorszy weekend w niezbyt długiej hotelowej działalności Olivera Ormonde'a, z uporem maniaka dążącego do przywrócenia temu obiektowi jego dawnej świetności. Jego największym marzeniem jest odzyskanie przez Stanhope renomy, jaką cieszył się w latach 20. XX wieku, a największe nadzieje dyrektor pokłada w czołowej postaci „Czarnej wody” S. K. Tremayne'a. A przynajmniej kiedyś pokładał, bo od utonięcia paru gości w bezdusznych wodach Blackwater, dwudziestoośmioletnia specjalistka ds. marketingu, mająca doświadczenie w promowaniu tego rodzaju działalności gospodarczych, Hannah Langley, mogła mocno stracić w oczach członków zarządu Stanhope. Stała się problemem? Tak czy inaczej, Opatrzność okrutnie sobie z niej zakpiła. Wyspa dla osoby panicznie bojącej się wody jest jak winda dla człowieka z klaustrofobią. Życie w warunkach ekstremalnych. Można oszaleć... albo oswoić wewnętrznego demona. Drastyczna terapia ekspozycyjna. Nieprzekonująca w swojej konieczności. Założenie ciekawe, ale nie mogłam zrozumieć, dlaczego Hannah w swoich desperackich dążeniach do przeprawienia się na drugi brzeg, pominęła kontakt ze służbami ratunkowymi. Co więcej, nie pomyślała o tym ani poprzednia psychoterapeutka Han, ani jej następca, specjalizujący się w fobiach Robert Kempe. A przecież Hannah od początku miała dobry pomysł na wydostanie się z tego przerażającego miejsca, tylko zamiast prosić o pomoc swojego narzeczonego, świeżo upieczonego właściciela gastropubu w Londynie, kucharza Bena, spokojnie mogła rozejrzeć się (w końcu miała dostęp do internetu) za kimś doskonale przygotowanym do przeprowadzenia takiej akcji. Przyznaję, że najpierw pomyślałam o helikopterze, ale w przeciwieństwie do planu awaryjnego Hannah (gdy wszystko inne zawiedzie), Tremayne przygotował przekonujące wyjaśnienie nieskorzystania z tego rzekomego koła ratunkowego przez niespokojną duszę snującą się po ponurej wyspie. Po nawiedzonym hotelu i leśnym siedlisku wiedźm. Mroczne legendy w iście gotyckiej scenerii, co chyba można już uznać za wizytówkę S.K. Tremayne'a, którą dzieli choćby z takimi autorkami jak Ruth Ware i Lisa Jewell. Thrillery psychologiczne (nie zawsze) w charakterystycznym klimacie klasycznych opowieści nadnaturalnych, między innymi wiktoriańskich ghost stories, naturalną koleją rzeczy kojarzone też z twórczością Daphne du Maurier, Shirley Jackson i Susan Hill. Nawiedzony dom na węgorzowym pustkowiu obleganym przez drapieżne ptactwo. Niewolnica irracjonalnego strachu, zakleszczona w paraliżującym lęku i powoli nabierająca przekonania, że jej życie jest zagrożone. Wróg wewnętrzny i zewnętrzny. Tajemnice nie do końca odrestaurowanego, w zasadzie najbardziej zaniedbanego wschodniego skrzydła hotelu Stanhope, upiorne zjawiska zachodzące w tej opustoszałej części przeklętej rezydencji na wyspie Dawzy, ze wskazaniem na pokój numer 1408. Poprawka: pokój numer dziesięć:) Tajemnice prastarego lasu, sekrety rodzinne i zagadki ludzkiego umysłu. W labiryncie utkanym ze wspomnień, luźnych skojarzeń, straszliwych podejrzeń, lokalnych podań i legend.

Okładka książki. „The Drowning Hour”, HarperCollins 2022

Wiedźmy z Dawzy. Obsceniczny(?) pomnik w wiekowym lesie. Kroczydło. Wielkie Arkana. Zwierzęcy obserwatorzy. Podejrzane przeprawy przez morze. I wreszcie Czarna Woda, niebezpieczny prąd, który prawdopodobniej pochłonął istnienia wsłuchane w syreni śpiew. Gości Stanhope, których celowo bądź przypadkiem ku zatraceniu powiodła ukochana siostra głównej bohaterki omawianej powieści S.K. Tremayne'a. Faworyzowana przez ojca, radośnie skacząca z kwiatka na kwiatek, żyjąca chwilą poliglotka, beznadziejnie rozkochana w wiedzy tajemnej. Wierząca w przeznaczenie, oszałamiająco piękna kobieta z dyspraksją. Zupełne przeciwieństwo doskonale zorganizowanej (przed rządami aquafobii i według jej psychoterapeuty pewnej formy agorafobii) najbliższej przyjaciółki, która nigdy nie zazdrościła jej nieporównywalnie większego powodzenia u płci przeciwnej, ani nawet lepszych kontaktów z ojcem. W zasadzie od kiedy Hannah Langley sięga pamięcią, Katalina była pobłażliwiej traktowana także przez matkę, która zmarła przed kilkunastoma laty. Myślę, że ze wszystkich dotychczasowych publikacji sygnowanych pseudonimem S.K. Tremayne, „Czarna woda” wymaga największych pokładów cierpliwości od spragnionego mocniejszych wrażeń czytelnika. Akcja zawiązuje się tak długo, że można zwątpić w zewnętrzne zagrożenia na wybornie klimatycznej wyspie. Przedłużająca się izolacja w skrajnie niedogodnym dla niej miejscu i kiepskie perspektywy przynajmniej na najbliższe kilka miesięcy, dotkliwe poczucie beznadziei, okropna bezsilność, gorzki smak porażki w nierównej walce z fobią, bolesna tęsknota za hałasem wielkiego miasta i przede wszystkim towarzystwem najbliższych. „Środowisko” wprost idealne dla paranoi. A to tylko wierzchołek góry lodowej. UWAGA SPOILER Opowieść o dwóch siostrach/nieproszeni goście według S.K. Tremayne'a KONIEC SPOILERA. W każdym razie z jakiegoś zagadkowego powodu ani ojciec, ani siostra nie odwiedzają Hannah w tym niezwykłym więzieniu. Han zakłada, że Kat najzwyczajniej nie potrafi zmusić się do powrotu „na miejsce zbrodni”, że zbiorowe utonięcie z poprzedniego lata, odcisnęło ogromne piętno na jej psychice. Poza tym młodsza siostrzyczka przynajmniej nie skąpi jej rozmów telefonicznych, czego niestety nie można powiedzieć o ich rodzicielu. Tylko Rozmarzony Narzeczony Hannah, od czasu do czasu składa jej, zazwyczaj rozczarowująco krótkie, wizyty, co tłumaczy chronicznym brakiem czasu. W końcu rozkręca własny biznes. Każdy skupia się na sobie, wiedząc, w jak rozpaczliwej sytuacji znajduje się inna istota ludzka. Ona usycha na wyspie, a oni nie uznają za stosowne należycie wspomóc jej w poszukiwaniach wyjścia z tej piekielnej pułapki. Jeśli się nad tym głębiej zastanowić, to można dojść do przykrego wniosku, że to nie jest taki znowu nieprawdopodobny scenariusz. Nie w zakresie niereagowania na cudzą krzywdę. Klasyczne umywanie rączek. Dean Koontz napisał, że „świat byłby lepszym miejscem, gdyby najbardziej inteligentnymi ziemskimi formami życia były psy”, co udowodni najbardziej oddany sojusznik Hannah. Chowaniec wiedźmy z Dawzy? Albo po prostu stworzenie, który skutecznie odciąga nieszczęsną pustelnicę od myśli o definitywnym zakończeniu swoich ziemskich katuszy. Pies jedynym stworzeniem trzymającym człowieka przy życiu. Jakie to smutne. I jakie prawdziwe. Przy całej mojej sympatii dla głównej przewodniczki po hermetycznym świecie przedstawionym w „Czarnej wodzie”, autor niejako zmusił mnie do zastosowania zasady ograniczonego zaufania. Umowne sprawozdanie niestabilnej psychicznie jednostki. Narracja obliczona na kwestionowanie przez czytelnika jeśli już nie wszystkich, to na pewno niektórych obserwacji i wniosków postaci prowadzącej. Pomijając powroty do nieodległej przeszłości – obiektywne przedstawienie wydarzeń, które diametralnie zmieniły życie Hannah. Nie ukrywam, że nie miałam łatwych początków z „Czarną wodą” S. K. Tremayne'a. Zderzenie z rutyną w chwytliwej scenerii. Monotonne życie w konsekwentnie zagęszczanej atmosferze niesamowitości. Wzajemne podejrzenia w nawiedzonym domiszczu. Niezdefiniowane zagrożenie w nieubłaganie pustoszejącym angielskim odpowiedniku światowej sławy hotelu Overlook, leżącym gdzieś w południowej części Gór Skalistych;) Niemiłosiernie przeciągnięte wprowadzenie – wyglądało mi trochę jak chodzenie w kółko dla zabicia czasu w oczekiwaniu na autobus; skanowanie otoczenia Hannah w poszukiwaniu jakiegoś punktu zaczepienia – i niemarna rekompensata w następnych „aktach”. Jesień z duchami i okrucieństwo nie do przyjęcia. W tej w gruncie rzeczy misternej układance zgubił się tylko jeden element, jeden z rodzinnych sekretów. Istnieje też możliwość, że Tremayne pominął go celowo, zostawił dla odbiorców „Czarnej wody”, a ściślej poprzestał na sugestii.

Kolejny gotycko pachnący thriller psychologiczny od S.K. Tremayne'a. Od brytyjskiego powieściopisarza i dziennikarza Seana Thomasa. Wyspiarskie szaleństwo pod batutą fobii. Aquafobii, agorafobii i klaustrofobii. Uzbrój się w cierpliwość i wejdź do „Czarnej wody”. Daj się porwać temu zdradzieckiemu prądowi, odwiedź wyspę tajemnic autora „Bliźniąt z lodu” i zgub się w poplątanych korytarzach udręczonego umysłu widzącej duchy. Taka mała rada dla miłośników opowieści o duchach, czarownicach i bardziej przyziemnych upiornościach. Nieidealny dreszczowiec grzechu wart.

Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu

sobota, 12 sierpnia 2023

„Krwawe pranie” (1993)

 
Inspektor Alexander Stacev zjawia się w mieszkaniu trzech sióstr Kolba, Vidy, Ludmilly i Marii, w związku z domniemaną śmiercią Yuriego Petkova. Ludmilla twierdzi, że w nocy widziała poćwiartowane ciało mężczyzny w pralce, zemdlała, a niedługo później znalazły ją siostry, które utrzymują, że nie zauważyły niczego niepokojącego. Poza Ludmillą bez przytomności leżącą na podłodze, co podobno nie zdarzyło się po raz pierwszy. Według Vidy, która była w związku z potencjalną ofiarą oraz Marii, ich siostra nadużywa alkoholu, utwierdzają więc inspektora w przekonaniu, że nie należy przywiązywać wagi do jej makabrycznych opowieści. Z drugiej strony wszystkie kobiety wyraźnie zabiegają o uwagę doświadczonego policjanta. Ich prowokacyjne zachowanie i przedłużająca się niemożność ustalenia miejsca pobytu Petkova, najprawdopodobniej sutenera Vidy, każą mu brnąć w tę niebezpieczną sprawę. Dać się wciągnąć w wyuzdane gierki ponętnych sióstr.

Plakat filmu. „Vortice mortale” 1993, Esse Cinematografica, Focus Film, Eurogroup Film

Włosko-francusko-węgierski thriller kryminalny w reżyserii Ruggero Deodato, nieżyjącego już twórcy między innymi „Zapomnianego świata kanibali” (1977), „Cannibal Holocaust” (1980), „Domu na skraju parku” (1980) i „Wyliczanki” (1986), przez niego sklasyfikowany jako erotyczny film giallo z nutą horroru. Scenariusz „Krwawego prania” (oryg. „Vortice mortale”, międzynarodowy: „The Washing Machine”) przygotował Luigi Spagnol w oparciu o własną sztukę teatralną pt. „La Lavatrice”. Film kręcono w Budapeszcie, a dystrybucja okazała się skrajnie niezadowalająca dla reżysera – pochodzącemu z Italii Deodato szczególnie zależało na pokazach we włoskich kinach, co nigdy nie nastąpiło. Obraz trafił bezpośrednio na rynek VHS w 1993 roku, we Włoszech i we Francji. Ruggero Deodato publicznie wyraził swoje rozczarowanie - i satysfakcję - z końcowego efektu „Krwawego prania”. Powiedział, że tak intymna historia zasługiwała na mocniejszą obsadę aktorską (właściwie bardziej znane twarze), bo w takim układzie już w pierwszych minutach „się załamuje”, a w innej wypowiedzi stwierdził, że w jego ocenie to interesujące wykorzystanie motywu z „Rashomon” Akiry Kurosawy, na podstawie opowiadań „Rashōmon” Ryūnosuke Akutagawy: subiektywne, sprzeczne wersje tych samych wydarzeń.

Włoska odpowiedź na „Nagi instynkt” Paula Verhoevena? Bardzo podobna konstrukcja fabularna, ale podstawą scenariusza „Krwawego prania” była prawdopodobnie napisana wcześniej „Pralka”, tj. „La Lavatrice” Luigiego Spagnoli. Tak czy inaczej, w erotycznej pajęczynie Ruggero Deodato znajdziemy mocniejsze środki stylistyczne, że tak to ujmę, atrakcje dla miłośników kina obrzydliwego. Przepięknie paskudne efekty specjalne. A że nie liczy się ilość, tylko jakość... Wchodzimy z przytupem, ale mistrz kina kanibalistycznego najlepsze zostawił na (niezupełnie) koniec. Trudno nie skojarzyć tej masakry z jego najgłośniejszym obrazem, kontrowersyjnym prekursorem found footage i czołowym reprezentantem włoskiej kinematografii antropofagicznej. Ale najpierw podążamy za Vidą Kolbą (widowiskowy występ Katarzyny Figury; prawdę mówiąc najbardziej kojarzonej z tak skrojonymi rolami), kobietą lekkich obyczajów, wracającą najwidoczniej z nieudanej randki. Jej partner, Yuri Petkov (przekonująca kreacja Yorgo Voyagisa), stara się ugłaskać swoją towarzyszkę, miotającą gromy za domniemaną zdradę. Jest późny wieczór, ale przynajmniej jedna ze współlokatorek Vidy jeszcze nie śpi – zwabiona hałasem Ludmilla (niezgorsza gra Barbary Ricci) zajmuje dogodne miejsce obserwacyjne (na schodach w ich przestronnym mieszkaniu) i bezwstydnie przygląda się pozornemu „seksowi na zgodę”. Bynajmniej ukradkiem! Po wszystkim Yuri zostaje nie tyle wyproszony, ile wyrzucony z mieszkania, by jeszcze tej samej nocy wylądować w pralce trzech sióstr. Makabryczne znalezisko Ludmilly – upiorny moment, który chyba na nowo zdefiniował mój stosunek do pracującej pralki; podejrzewam, że ten widok już zawsze będzie mi przypominał poćwiartowane zwłoki bezpardonowo wciśnięte w sprzęt AGD niegrzecznych siostrzyczek z „Krwawego prania” Ruggero Deodato. Obskurnego thrillera z elementami gore o przystojnym inspektorze policji (te błękitne oczęta) ewidentnie wodzonym na pokuszenie. Mimowolnie zawrócił w głowie wszystkim pannom Kolba czy to tylko przedstawienie wymyślone na użytek ich skrzętnie ukrytego planu? Niewinne zauroczenia czy zmasowany atak na Alexandra Staceva (przepyszny występ Philippe'a Caroita)? Pierwsza uderza Vida, instruktorka fitness i prostytutka, która przysięga, że darzy miłością swojego sutenera, ale nie wygląda na szczególnie zaniepokojoną jego nagłym zniknięciem. Chwilowo zajęta przystawianiem się do młodego policjanta. Nazwałabym to gwałtem, gdyby nie... Powiedzmy, że scena na schodach w „jaskini” potencjalnej ofiary morderstwa dostała przechyłu w owocne polowanie dla obu stron. Przypuszczalnie złapany w sieć rozpustnej kobiety, (nie)podręcznikowej femme fatale, współpracującej bądź rywalizującej ze swoimi siostrami. UWAGA SPOILER Na pewno siostrami? Wątpliwości, co do ich pokrewieństwa może wprowadzić już pierwsze przesłuchanie w ich własnym mieszkaniu, niepewnym miejscu zbrodni. Dziwny dobór słów Vidy, zdanie, na które pewnie nie zwróciłabym uwagi, gdyby nie jej niezręczna próba wytłumaczenia się z tego drobnego lapsusa KONIEC SPOILERA. Ludmilla, członkini niewielkiej orkiestry, niemal równie twardo prze do rozporka Alexandra – jak te słonice w składzie porcelany – ale wszystko wskazuje na to, że na jej wdzięki mężczyzna jest najmniej czuły. Zgoła inaczej sprawa przedstawia się z Marią (doprawdy intrygująca kreacja Ilarii Borrelli – ciekawa postać i wyśmienita gra), pracującą z niewidomymi ludźmi biseksualistką i jeśli próbującą owinąć sobie inspektora Staceva wokół palca, to czyniącą to z finezją, godną pozazdroszczenia przez takie krzykliwe, wręcz agresywne flirciary jak Vida i Ludmilla.

Okładka DVD. „Vortice mortale” 1993, Esse Cinematografica, Focus Film, Eurogroup Film

Wirujący seks w brudnym mieście. Obskurne zdjęcia Sergio D'Offiziego (sprawdzony operator Ruggero Deodato: patrz „Cannibal Holocaust” i „Dom na skraju parku”) oraz genialnie dobrana ścieżka dźwiękowa, ze wskazaniem na zachwycający motyw przewodni, Claudio Simonettiego z zespołu Goblin, znanego głównie ze współpracy z Dario Argento, ale nie zapominajmy o „Wyliczance” pana Deodato (i o „Świcie żywych trupów” George A. Romero – wkład Simonettiego pominięty w czołówce – i „Patricku” Richarda Franklina, i „Demonach” Lamberto Bavy, pomijając już mniej znane pozycje grozy, jak na przykład „Zginiesz o północy” też syna wielkiego Mario Bavy). Erotyczny drut kolczasty, niekoniecznie na miarę „Nagiego instynktu” Paula Verhoevena. Właściwie co do tego nie mam najmniejszych wątpliwości, mimo że „Krwawe pranie” pochwaliło mi się mocniejszą oprawą wizualną. Fascynująca ohyda. Zagadka kryminalna też całkiem angażująca - wpadłam, ale nie aż tak jak w „Nagi instynkt”, jeden z moich najukochańszych filmów – zwłaszcza że nie miałam pewności, czego tak naprawdę dotyczy śledztwo inspektora Alexandra Staceva. Ludmilla Kolba obstaje przy zabójstwie, ale przy dokładniejszym poznaniu może zostać uznana za osobę niepoczytalną. W każdym razie mało wiarygodną i nie dlatego, że tak mówi Vida, najzjadliwsza recenzentka Ludmilly, która niewątpliwie dobrze ją zna, ale czy w jej interesie jest trwanie w prawdzie? Osoba, która podobno znalazła pokawałkowane ciało w pralce, sama energicznie pracuje na nieufność połowy(?) zespołu śledczego przydzielonego do sprawy „krwiożerczego sprzętu AGD” - Alexandrowi z całą pewnością pomaga jego podwładny Nikolai (ten pierwszy działa w terenie, a drugi na posterunku), wątek turystów, którzy ponoć weszli w zatarg z Yurim Petkovem wskazuje jednak na to, że poza kadrem działają też inni podwładni głównego bohatera „Krwawego prania”. Została jeszcze Maria: największa niewiadoma w tej rozpustnej ferajnie. Kobieta enigma, cicha woda (oczywiście tylko w porównaniu do jej sióstr), która mogła być zarzewiem śmiertelnej w skutkach kłótni kochanków. Zakazany owoc śliskiego mężczyzny czerpiącego zyski z nierządu Vidy, rzekomo tej jedynej. I misterna pułapka na inspektora Staceva? Nieubłaganie oddalającego się od swojej niedawnej ukochanej, która nie zamierza poddać się bez walki. Desperackie próby ratowania dotychczas wspaniałego (czyżby?) związku, z jakiegoś niepojętego powodu torpedowanego przez panny, które normalnie pewnie trafiłyby na sam szczyt policyjnej listy podejrzanych. Seks ich bronią? Podstawowym narzędziem do wykorzystywania biednych mężczyzn? Protagonista „Krwawego prania” jest tylko ich najnowszą zabawką – chwilowe źródło rozkoszy, któremu pikanterii dodaje igranie z prawem (w najlepszym razie utrudnianie policyjnego śledztwa, a w najgorszym zabójstwo pierwszego stopnia i spiskowanie w celu ukrycia zbrodni) – czy osobą, którą z jakiegoś sobie tylko znanego powodu (albo bez powodu) wciągnęły na swoją listę śmierci? Seryjne morderczynie w wymownych czarnych skórzanych rękawiczkach? Jednym z powodów, dla których inspektor nie daje wiary opowieści Ludmilly o zakrwawionych zwłokach w pralce (i te poszarpane mięsko wyskakujące z bębna jak diabełek z pudełka – naprawdę solidna robota twórców efektów specjalnych) jest fizyczna niezdolność do tak błyskawicznego i dokładnego wysprzątania miejsca zbrodni. Takie rzeczy to tylko w slasherach;) Tylko skąd wiadomo, że błyskawicznego? Ano od jej sióstr, które miały znaleźć nieprzytomną Ludmillę w pobliżu feralnej pralki. Innymi słowy, inspektor bezkrytycznie podchodzi do jednej historii, tym samym automatycznie odrzucając tę drugą. Nawet jeśli ufa Marii, to pozostaje jeszcze drapieżna Vida. Najbardziej panosząca się lokatorka przeklętego mieszkania może nie w podrzędnej kamienicy, ale za żadne skarby świata nie chciałabym tam mieszkać. Nie w tak cuchnącym miejscu - mogłabym przysiąc, że docierała do mnie wybuchowa mieszanka okropnych zapaszków, z dominującym odorem rozkładających się zwłok. Gdzie przechadza się czarny kot, cierpliwie wypatrując jakiejś smacznej – na przykład palce – przekąski. Złośliwe psikusy ludzkiego umysłu? Przywidzenie takie jak to z pralką? Odrażające halucynacje sióstr Kolba? I tak małymi kroczkami zbliżamy się do poetyki snu. W krainie niewiarygodnie rozmazujących się twarzy (jak farba spływająca po ścianie) i zaciekłej rąbaniny, moim zdaniem największej (pierwszorzędne praktyczne efekty masakryczne!) wizytówki „Krwawego prania” Ruggero Deodato. Gdyby wszystko inne zawiodło (a mnie nie zawiodło) i tak pogratulowałabym sobie wyboru tej (nie)skromnej produkcji. Nieobyczajnej bestyjki.

Zbereźny thriller Ruggero Deodato. Perwersyjna opowieść o trzech siostrach rozpisana przez Luigiego Spagnola, adaptującego jeden ze swoich utworów przeznaczonych do wystawiania w teatrach. Porywająca brzydula z mocnym polskim „akcentem”. „Krwawe pranie” w obskurnym świecie przedstawionym. A zatem propozycja dla zwolenników obrazów nieczystych. Małych plugawców – ordynarnych, ohydnych i w ogóle karygodnych;) Seksowny przemocowiec, drapieżne stworzenie „wodza fikcyjnego włoskiego plemienia kanibalistycznego”, czyli twórcy prawdopodobnie najgłośniejszego horroru o ludożercach w historii. Piekielnie gorąco polecam ten oto „szatański” produkt pełnoletnim sympatykom kryminalnych historii o niebezpiecznych związkach.

czwartek, 10 sierpnia 2023

Zakupy

 
Kolejny „hurtowy” zakup (poprzedni tutaj) klasycznych historii niesamowitych i baśniowych od wydawnictwa C&T. W zdecydowanej większości zbiory opowiadań, ale i (mini)powieści da się wypatrzyć. Szczególnie ciekawi mnie twórczość Roberta W. Chambersa oraz Émile'a Erckmanna i Alexandre'a Chatriana, a najbardziej cieszy powiększenie kolekcji opowieści Algernona Blackwooda, jednego z najważniejszych autorów weird fiction w historii.
 

 
Algernon Blackwood „Ciemne strony”
Algernon Blackwood „Niewiarygodne przypadki”
Robert W. Chambers „W mroku i strachu”
Robert W. Chambers „Król w Żółci”
M.R. James „Pięć flakoników”
Ambrose Bierce „Nadprzyrodzone”

 
Gertrude Atherton „Dzwon we mgle”
Fitz-James O'Brien „Co to było?”
Arthur Conan Doyle „Igranie z duchami”
May Sinclair „Niesamowitości”
Erckmann-Chatrian „Niewidzialne oko”
William Hope Hodgson „Szalupy z Glen Carrig”
 Rudyard Kipling „Widma i bestie”

środa, 9 sierpnia 2023

Jason Rekulak „Tajemne rysunki”

 
Niegdyś uzależniona od narkotyków i leków przeciwbólowych dwudziestojednoletnia Mallory Quinn z Filadelfii z pomocą swojego sponsora dostaje pracę opiekunki do dziecka na okres letni w malowniczym miasteczku Spring Brook w stanie New Jersey. Ma zajmować się pięcioletnim Teddym Maxwellem, jedynym synem zamożnego małżeństwa, lekarki w szpitalu dla weteranów Caroline i inżyniera Teda, którzy niedawno wrócili do Stanów Zjednoczonych. Po przeprowadzce mały Teddy odkrył w sobie zamiłowanie plastyczne, a towarzystwa podczas oddawania się tej pasji zwykle dotrzymuje mu wymyślona przyjaciółka, którą nazywa Anyą. Mallory szybko nawiązuje więź ze stroniącym od rówieśników podopiecznym, ale coraz bardziej niepokoi ją jego relacja z tajemniczą Anyą. Upiorne rysunki Teddy'ego i makabryczna historia posiadłości Maxwellów najwyraźniej nie robią wrażenia na rodzicach pięciolatka, Mallory jednak nie może oprzeć się poczuciu, że to integralne elementy zagadki o silnym zabarwieniu paranormalnym. Nabiera przekonania, że Teddy zaprzyjaźnił się z najprawdziwszym duchem.

Okładka książki. „Tajemne rysunki”, Zysk i S-ka 2023

Polecana między innymi przez Grady'ego Hendrixa, Stephena Kinga i jego syna Joe Hilla, uhonorowana Goodreads Choice Award powieść grozy Jasona Rekulaka, autora „Niemożliwej fortecy” (oryg. „The Impossible Fortres” 2017), przez wiele lat związanego z założoną przez jego znajomego, Davida Borgenichta, niezależną amerykańską oficyną Quirk Books, której pierwszym większym sukcesem była „Duma i uprzedzenie i zombi” Setha Grahame-Smitha, przeróbka kultowego dzieła Jane Austen. Potem Rekulak zaprosił na pokład wtedy jeszcze nieznanego pisarza Grady'ego Hendrixa i przedstawił mu oryginalną koncepcję dla jego „Horrorstör”: powieść w formie katalogu sklepu meblowego. Z tego wkładu w działalność Quirk Books Jason Rekulak jest szczególnie dumny, ale chętnie wspomina też swoją pracę nad „Osobliwym domem pani Peregrine” Ransoma Riggsa (pomysłodawca grafik koncepcyjnych). „Tajemne rysunki” (oryg. „Hidden Pictures”), zilustrowane przez Willa Staehle'a i Doogiego Hornera, powstały z zamiłowania Rekulaka do horrorów z dziećmi rysującymi dziwne rzeczy (ubolewa tylko nad tym, że przeważnie nie poświęca im się dużej uwagi, nie rozbudowuje należycie rzeczonego motywu) i głębokiego uczucia do szkatułkowej powieści gotyckiej Henry'ego Jamesa pt. „W kleszczach lęku” (oryg. „The Turn of the Screw”). Światowa premiera „Hidden Pictures” przypadła na rok 2022, a pierwsze polskie wydanie (również z grafikami Willa Staehle'a i Doogiego Hornera) wypuściło wydawnictwo Zysk i S-ka w 2023 roku. Tłumaczyła Ewa Halińska, a okładkę zaprojektował Paweł Panczakiewicz.

Thriller psychologiczny mocno przytulony do horroru nadnaturalnego od amerykańskiego pisarza, który w dzieciństwie najchętniej sięgał po prozatorską twórczość Stephena Kinga. I tworzył własne komiksy. „Tajemne rysunki” to druga opublikowana powieść Jasona Rekulaka, który zamierza rozgościć się po (nieprzesadnie) mrocznej stronie beletrystyki. Gdy bezimienna guwernantka z kultowej powieści Henry'ego Jamesa spotyka Aidena Kellera z „The Ring” Gore'a Verbinskiego (remake japońskiego horroru w reżyserii Hideo Nakaty, opartego na powieści Kôji'ego Suzuki). Powieść otwiera niepewne wspomnienie głównej bohaterki i zarazem narratorki „Tajemnych rysunków”. Wspomnienie pewnego programu badawczego Uniwersytetu Pensylwanii, do którego tkwiąca w szponach niszczącego nałogu Mallory Quinn podobno zgłosiła się na ochotnika. Szósty zmysł nie M. Nighta Shyamalana. Z czasem dziewczyna dojdzie do wniosku, że to fałszywe wspomnienie, że wcale nie jest nadzwyczaj wyczulona na ludzkie spojrzenia. Właściwa historia zaczyna się parę lat później, kiedy dziewczyna z Filadelfii wciąż próbuje odbudować swoje życie, zniszczone przez silne leki przeciwbólowe i narkotyki, od których trzyma się z daleka od ponad osiemnastu miesięcy. Na wszelki wypadek unika też kofeiny i innych powszechnie dostępnych stymulantów. Wróciła do biegania, ale jeszcze nie udało jej się odnowić kontaktów z matką, ani nawet znaleźć jakiegoś przytulnego mieszkanka. I niewykluczone, że na świecie jest już tylko jedna osoba, która w nią wierzy – jej niezawodny sponsor i trener biegania, gorący zwolennik zdrowego odżywiania, któremu udaje się przekonać dobrze sytuowane małżeństwo z pocztówkowego miasteczka Spring Brook w New Jersey do dania szansy jego podopiecznej. Caroline i Ted Maxwellowie niedawno zakupili imponującą posiadłość w tym idyllicznym zakątku Stanów Zjednoczonych. Wiktoriańska trzypiętrowa, nowocześnie urządzona nieruchomość przy ulicy Edgewood, przydomowy basen i uroczy domek dla gości. A za domem rozciąga się soczyście zielony las. Prawdziwy raj na ziemi – głośny alarm przynajmniej dla namiętnych zjadaczy grozowego chleba. Dwudziestojednoletnia Mallory Quinn zdecydowanie nie przywykła do takich luksusów. Jason Rekulak, zainspirowany osobistymi doświadczeniami (od ledwo wiążącego koniec z końcem studenta i nisko opłacanego pracownika wydawnictwa z Nowego Jorku do lekko zdezorientowanego, zdumionego bywalca wykwintnych restauracji w Filadelfii – spełniony pracownik innej oficyny), przedstawił to jako istne zderzenie kulturowe. Dziewczyna z niższej klasy robotniczej przenosi się do wątpliwie bajecznej krainy wyższej klasy średniej, albo wyższej w ogóle. Na początku tej nowej drogi życia imponująco zdeterminowanej jednostki z ogromnym bagażem doświadczeń, najbardziej zafrapowała mnie nagła zmiana w postawie Teda Maxwella. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej mężczyzna aż nadto wyraźnie daje Mallory do zrozumienia, że ma na oku inne kandydatki, że w odróżnieniu od jego żony Caroline, nie uważa, by była narkomanka była odpowiednią osobą do zajmowania się ich jedynym dzieckiem. Matka Teddy'ego ma doświadczenie w pomaganiu uzależnionym – wygląda na to, że traktuje to jako jedną ze swoich życiowych misji – nie jest więc tak uprzedzona do tych nieszczęsnych istot jak większość(?) społeczeństwa. Autor „Tajemnych rysunków” od początku wiedział, że postać przewodnia powinna mieć jakąś nieciekawą przeszłość - taką, która obniżałaby jej wiarygodność w najbliższym otoczeniu, a jeszcze lepiej w oczach czytelnika - w budowaniu której pomogła mu szwagierka, w przeciwieństwie do Jasona Rekulaka, mająca doświadczenie w pracy z osobami uzależnionymi.

Okładka książki. „Hidden Pictures”, Flatiron Books 2023

Znajoma historia słowami i rysunkami opowiedziana. „Dziecięce dzieła sztuki” i dojrzałe czarno-białe obrazki składające się na potencjalną wiadomość z zaświatów. Zagadkowa sekwencja zdarzeń, w której zauważyłam jedną drobną nieścisłość. Tekst: „ktoś patrzy w górę z dna bardzo głębokiej dziury”. Rysunek: ktoś patrzy w dół, do bardzo głębokiej dziury. Tak czy owak, „Tajemne rysunki” Jasona Rekulaka przybrały nietradycyjną formę, absolutnie wzbogacając moją wędrówkę przez ten hermetyczny światek. Sentymentalna podróż dla jednych, nieprzyjemne zderzenie z twardą konwencją dla innych. Chcę przez to powiedzieć, że niniejsza powieść może sromotnie rozczarować poszukiwaczy innowacyjnych rozwiązań w utworach gatunkowych. To prędzej propozycja dla zwolenników tradycji – swojska opowieści z dreszczykiem. Rekulak świadomie żongluje tak zwanymi ogranymi motywami. Uśmiecha się do miłośników literatury gotyckiej, ale fani współczesnych straszaków – mainstreamowych horrorów nadnaturalnych – też mogą poczuć się odpowiednio „zaopiekowani”. Wyróżnieni przez człowieka, który ma słabość do strasznych historii z małymi artystami. Alarmujące rysunki Teddy'ego Maxwella. Uparcie bagatelizowane przez jego rodziców, zatwardziałych ateistów, nieżyczącym sobie, by ich jedynemu dziecku wkładano do głowy jakieś zabobony. To jedna z zasad na dzień dobry przedstawionych Mallory Quinn, praktykującej chrześcijance, która nie planowała ingerować w naukowe wychowywanie Teddy'ego. Naprawdę starała się przyjąć punkt widzenia swoich nowych pracodawców, tym bardziej, że ta druga możliwość była tak przerażająca. Caroline i Ted Maxwellowie zdają się być doskonałym przeciwieństwem Mitzi, starszej kobiety z zapuszczonego domu obok. Mówią, że przeciwieństwa się przyciągają, ale na pewno nie jest to jeden z tych przypadków. Obopólna niechęć. Mitzi para się zjawiskami nadprzyrodzonymi i czerpie korzyści majątkowe z tej wielkiej pasji, a Maxwellowie to według niej ten typ, któremu się wydaje, że wszystkie rozumy pozjadał. Ślepcy patrzący z góry na widzących. Przeklęci sceptycy. „Tajemne rysunki” powstały między inni z potrzeby zagospodarowania zaniedbanej działki w królestwie horroru. Wypełnienia luki w jednym z ulubionych wątków Jasona Rekulaka. Oczywiście mowa o złowieszczych dziecięcych rysunkach, ale śmiem twierdzić, że autor nadzwyczaj nisko pochylił się także nad motywem „wymyślonego przyjaciela”. Tutaj przyjaciółki, którą pięcioletni Teddy nazywa Anyą. Wyimaginowana towarzyszka zabaw według do bólu racjonalnych rodziców i istota z zaświatów według jego młodej niani. Duch desperacko szukający kontaktu ze śmiertelnikami czy nadnaturalny pasożyt przyklejony do niewinnego chłopczyka? Tak czy owak, Mallory Quinn obawia się, że domiszcze Maxwellów jest nawiedzone. A właściwie ich jedyne dziecko – swoiste narzędzie „mówiącej zagadkami” niewiasty, która przypuszczalnie zginęła dziesiątki lat temu. Tajemnicze wydarzenie z dość odległej przeszłości, które z czasem zaczęło bardziej przypominać urban legend. Mallory wie, że musi działać ostrożnie, bo stawką jest jej ukochana praca. Jeden fałszywy ruch może skutkować natychmiastowym wypędzeniem z tego nieboskiego edenu, gdzie nieoczekiwanie dochodzi do intrygującej zamiany ról. Właściwie już pierwszego dnia pracy w przystani dla majętnych ludzi, w pozornie sielskim Spring Brook, mocno rzuca się w oczy totalna zmiana w jednej z ważniejszych postaci. Zwiastun przetasowania relacji międzyludzkich na przeklętej ziemi trzyosobowej amerykańskiej rodziny. Wakacje z duchem na obcej planecie. Dzielna dziewczyna na własną rękę (ale czy zupełnie sama?) prowadzi niezwykłe śledztwo w nieznanym świecie. W wysokich progach, o które taka zwykła zjadaczka chleba, jak nasza narratorka, łatwo może się potknąć. Tym bardziej tak niegodna zaufania... Z przyjemnością przyglądałam się coraz bardziej dynamicznym wydarzeniom inicjowanym przez straumatyzowaną Mallory bądź bestialsko potraktowaną Anyę, ewentualnie klasycznego poltergeista. Bo chyba nie pięcioletniego chłopca? Pięknie zagęszczająca się atmosfera niedookreślonego zagrożenia (w oparach paranoiczno-nadnaturalnych), nieprzekombinowana, właściwie rozczulająco prosta i tylko odrobinę przewidywalna intryga, ale moim zdaniem tempo przydałoby się bardziej wyrównać. Jakby troszkę zagubił się autor w pierwszej partii tej opowieści – monotonia dnia codziennego.

Poznajcie pięcioletniego Teddy'ego: zawziętego rysownika w pasiastej koszulce, który zaprzyjaźnia się z niewidzialną niewiastą. Poznajcie Mallory: młodą kobietę z gigantycznym bagażem doświadczeń, która niechcący uwierzy w ducha. Poznajcie państwo Maxwell: szczelnie zamkniętych na nieznane, nowych pracodawców patrzącej w otchłań dziewczyny, wstydzącej się swojej przeszłości („Wybacz sobie” - powiedziała jedna z postaci „Linii życia” Nielsa Ardena Opleva). Poznajcie „Tajemne rysunki” Jasona Rekulaka. Smaczną hybrydę horroru nadnaturalnego i thrillera psychologicznego, pełnymi garściami czerpiącą z tradycji. Przykuwająca uwagę żonglerka sprawdzonymi motywami i naprawa piłeczek zaniedbanych. Chyba że naprawdę nie lubisz standardowych opowieści o nawiedzeniach, opętaniach i innych halucynacjach:) Polecam tym, którzy lubią.

Za książkę bardzo dziękuję wydawnictwu

poniedziałek, 7 sierpnia 2023

„Zabić drania” (2001)

 
Mieszkający na Florydzie młody mężczyzna Marty Puccio od dzieciństwa jest terroryzowany przez swojego przyjaciela Bobby'ego Kenta. Szansa na wyrwanie się z tego toksyczne związku pojawia się po poznaniu Lisy Connelly i Ali Willis, zaprzyjaźnionych dziewczyn, które przerwały naukę w szkolę średniej i na razie nie przymierzają się do podjęcia pracy. Bezgranicznie zakochana w ciemiężonym chłopaku Lisa, zostaje zgwałcona przez jego wątpliwego przyjaciela, który tak samo obchodzi się z Ali. Nowa dziewczyna Marty'ego przekonuje go, że jedynym sposobem na uwolnienie się od Bobby'ego jest zabicie go, po czym przedstawia swój plan Ali, której nie trzeba namawiać do odpłacenia podłemu młodzieńcowi pięknym za nadobne. Podobnie jak jej znajomych, Donny'ego Semeneca i Heather Swallers. Najmniej przekonany do tego pomysłu jest Derek Dzvirko, kuzyn Lisy, który mimo wszystko bierze udział w przygotowaniach do zbrodni.

Plakat filmu. „Bully” 2001, Lions Gate Films, StudioCanal, Muse Productions

Amerykański niskobudżetowy kryminalny thriller/dramat psychologiczny oparty na pierwotnie wydanej w 1997 roku książce non-fiction Jima Schutze'a pt. „Bully: Does Anyone Deserve to Die? A True Story of High School Revenge” (później wydana jako „Bully: A True Story of High School Revenge”). Reżyserii podjął się Larry Clark, twórca między innymi głośnych „Dzieciaków” (1995) - jego pełnometrażowego debiutu – który odrzucił parę skryptów „Bully” (pol. „Zabić drania”), zanim David McKenna (jako Zachary Long, gdyż – podobnie jak Jim Schutze – nie był zadowolony z ostatecznego kształtu filmu) i Roger Pullis przedłożyli zgodny z jego wymaganiami tekst zawierający sceny praktycznie przepisane z książki Jima Schutze'a (relacje z pierwszej ręki). Film powstawał pod szyldem wytwórni Lions Gate Films, która nieoczekiwanie skróciła maksymalny okres zdjęciowy z czterdziestu na dwadzieścia trzy dni, co obok dynamicznych warunków pogodowych, podobno było główną przyczyną małego bałaganu na planie (chaotyczny harmonogram). Główne zdjęcia do „Bully” Larry'ego Clarka ruszyły w sierpniu 2000 roku w południowej Florydzie – niejedną scenę nakręcono dokładnie w tym samym miejscu, w którym odbyła się w rzeczywistości – a wydanie produkcji opóźniły kierownicze roszady w Lions Gate Films. To i tak zwana Masakra w Columbine High School, przez którą wprowadzony przez ustawodawców zakaz wyświetlania w kinach filmów, które nie zostały ocenione przez Motion Picture Association of America (MPAA), okazał się tym bardziej niełaskawy; zamiast spodziewanego oznaczenia R, „Bully” dostał NC-17, co miało być podyktowane nieprzyjemnymi skojarzeniami z haniebnym atakiem Erica Harrisa i Dylana Klebolda. Planowano szeroką dystrybucję kinową w Stanach Zjednoczonych, a skończyło się na kilkunastu pokazach w czerwcu i lipcu 2001 roku (oczywiście abstrahując od tożsamej dystrybucji międzynarodowej).

Nagrodzony na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Sztokholmie (aktorski występ Rachel Miner i reżyseria Larry'ego Clarka), ponadto uhonorowany Prism Award i nominowany do Złotego Lwa Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, surowy obraz o zdemoralizowanych, czy jak kto woli potwornie zagubionych młodych ludziach. Próżniaczym środowisku, jak mniemam, dokładniej prześwietlonym przez Jima Schutze'a na potrzeby jego książki, która posłużyła za podstawę scenariusza „Zabić drania”. Oparta na faktach historia pewnego diabolicznego planu, swego rodzaju paktu zawiązanego w mieście Weston w hrabstwie Broward na Florydzie w 1993 roku. Reżyser od początku stawiał na naturalizm – chciał „spoconych, tłustych dzieciaków” bez makijażu, chciał szorstkości i tak zwanego kręcenia z ręki. Właściwie „Zabić drania” nakręcono tradycyjnie, są jednak momenty ewidentnie zahaczające o stylistykę found footage – według mnie najjaskrawszym przykładem jest tutaj spotkanie z domniemanym młodym gangsterem Derekiem Kaufmanem: coraz szybszy ruch kołowy, co muszę przyznać przyprawiło mnie o lekkie mdłości. W sumie przez cały seans towarzyszyło mi podejrzenie graniczące z pewnością, że reżyser zabiegał o jak najbardziej niekomfortowe doznania widza, że ogromnie zależało mu na wzbudzeniu w potencjalnych odbiorcach potężnej odrazy także, a może nawet przede wszystkim, w scenach niepodlanych sztuczną krwią. Żeby było ciekawiej, nie mogłam też oprzeć się wrażeniu, że Larry Clark w pewnym sensie uprasza publiczność o odrobinę współczucia dla tych szaleńczo zagubionych dusz. Dla straconych dziewczynek i chłopców. O spojrzenie łaskawszym okiem na potencjalnych UWAGA SPOILER właściwie faktycznych KONIEC SPOILERA morderców. Wstręt pokropiony litością. W roli głównej obsadzono nieżyjącego już Brada Renfro (m.in. „Klient” Joela Schumachera, na podstawie powieści Johan Grishama; „Uśpieni” Barry'ego Levinsona, na podstawie książki Lorenzo Carcaterry; „Uczeń szatana” Bryana Singera, na podstawie minipowieści Stephena Kinga), który przeszedł moje nieśmielsze oczekiwania. Zdecydowanie najlepszy z widzianych przeze mnie filmowych występów pana Renfro. Współczesny niewolnik z niepermanentnie lodowatym spojrzeniem. Sympatyczna twarz raptownie nabierająca alarmująco ostrych rysów; przyjazne oczęta nagle zaczynają ciskać zabójcze gromy. W ułamku sekundy udręczone stworzenie przeistacza się w przyczajonego drapieżnika. Słodki chłopiec bezpardonowo wypychany przez nieczułą istotę. Dwie twarze Martina 'Marty'ego' Puccio. Od lat bitego i poniżanego przez swojego rzekomo najlepszego przyjaciela Bobby'ego Kenta (angażująca kreacja Nicka Stahla, którego fani kina grozy mogli widzieć choćby w „Grzecznym świecie” Davida Nuttera, „Lustrach 2” Victora Garcíi czy „Hunter Hunter” Shawna Lindena). Czara goryczy przeleje się po poznaniu Lisy Connelly (doprawdy interesujący popis Rachel Miner, która później dołączy do obsady między innymi takich filmów jak „Czarna Dalia” Briana De Palmy, na podstawie książki Jamesa Ellroya, „Oszukać strach” Richarda Brandesa, „Efekt motyla 3”, Setha Grossmana) i jej przyjaciółki Ali Willis (zadowalające wykonanie Bijou Phillips, którą miłośnicy horrorów pewnie natychmiast skojarzą z „Jadem” Jima Gillespiego, „Hostelem 2” Elia Rotha i/lub „To żyje” Josefa Rusnaka).

Plakat filmu. „Bully” 2001, Lions Gate Films, StudioCanal, Muse Productions

W „Zabić drania” Larry'ego Clarka faktycznie panuje lekki rozgardiasz, co podejrzewam, albo nie miałoby miejsca, albo mniej rzucałoby się w oczy, gdyby pozwolono temu kameralnemu dziełku rodzić się w swoim tempie, gdyby harmonogram produkcji nie był tak napięty. Weźmy chociażby nieplanowaną ciążę Lisy Connelly. Początkowo wszystko wskazuje na to, że ojcem jest Marty Puccio, ale potem ni z tego, ni z owego, jakby mimochodem, dziewczyna wspomina o gwałcie dokonanym przez Bobby'ego Kenta, dopiero wtedy (uważam „trochę” za późno) dając wyraz swoim wątpliwościom co do ojcostwa. Gorzej, że o najważniejszej informacji jakby zapomniano (zreflektowano się pod koniec filmu). Nagłe oczyszczenie atmosfery między Rachel i Martym – ona podekscytowana, on przerażony i wściekły – nie dość, że w moich oczach nie wypadło przekonująco, to na dodatek wprowadziło, zdaje się, zupełnie przypadkowe, nieprzewidziane przez twórców „Zabić drania”, silne podejrzenie, że Rachel spełniła żądanie ukochanego; brzydko mówiąc pozbyła się problemu nie tyle swojego, ile Marty'ego i absolutnie nie miała mu tego za złe, nie chowała urazy, nie czyniła mu z tego powodu najmniejszych wyrzutów. W tej hipotetycznej wersji wydarzeń; w tych moich gdybaniach wymuszonych przez niekonsekwentną narrację. Zachwycił mnie natomiast klimat panujący w niniejszym świecie przedstawionym. Nihilistyczny, „hipisowski”, duszny (przypomniał się późniejszy „Candy Land” Johna Swaba, a i „Kalifornia” Dominica Seny niekiedy mignęła, w ślad za „American Honey” Andrei Arnold i „Spring Breakers” Harmony'ego Korine'a). Seks, narkotyki i rap, ze szczególnym uwzględnieniem Eminema, miłośnika twórczości Larry'ego Clarka (przynajmniej w tamtych czasie), co pomogło w uzyskaniu zgody na wykorzystanie jego utworu pt. „Forgot About Dre”, a konkretniej fragmentu jego wideoklipu. Trudno też przegapić plakat Eminema wiszących na drzwiach jednej z „zatęchłych jaskiń”. Klaustrofobiczne komnaty rozpusty. Słodkie nieróbstwo młodych ludzi. Gwoli uczciwości, Marty i Bobby pracują w lokalnych delikatesach, przy stanowisku z kanapkami, ale niektórzy sądzą (choćby Kent senior), że tylko ten drugi ma przed sobą świetlaną przyszłość. Już jego w tym głowa, by zapewnić ambitnemu synkowi jak najlepszy start w świecie biznesu. Podczas gdy Bobby ciężko pracuje, Marty traci czas na surfing. Tak to widzi rodziciel chłopaka, który trafił na celownik,, zblazowanych „dzieciaków pasożytujących na swoich rodzicach” (słowa matki Rachel). Zaczyna się od Rachel, Marty'ego i Ali, ale grupa spiskowców niechybnie powiększy się o szalonego Donny'ego Semeneca (bezbłędny Michael Pitt, który później zagra między innymi w „Śmiertelnej wyliczance” Barbeta Schroedera i „Funny Games U.S.” Michaela Hanekego), jakby oderwaną od rzeczywistości – przypuszczalnie wpływ narkotyków i koszmarnej sytuacji w domu rodzinnym; traumatycznego dzieciństwa i okresu dojrzewania – Heather Swallers (widowiskowa kreacja pani z „Rogów” Alexandre'a Aja, adaptacji powieści Joe Hilla), najmniej przekonanego do tej zbrodniczej inicjatywy Derek Dzvirko (też w pełni przekonujący Daniel Franzese, z aktorskich dokonań którego pozwolę sobie wyróżnić „Bez litości” Stevena R. Monroe'a) i wreszcie młodzian, który podobno jest członkiem gangu, płatny zabójca Derek Kaufman (bynajmniej niezostający w tyle Leo Fitzpatrick). Zabawa w sędziów i katów, wymierzanie sprawiedliwości(?) na własną rękę, zemsta i rozpaczliwe pragnienie uwolnienia się od tyrana, niewykluczone jednak że to przede wszystkim przerażająca pogoń za jakąś nową rozrywką. Perwersyjna zabawa Donny'ego i Heather, okazja do zarobku dla Dereka Kaufmana, presja grupy w przypadku kuzyna Dereka, zemsta Ali i może też po części Rachel, chyba szczerze zatroskanej osobistą tragedią Marty'ego. W każdym razie jej żarliwe deklaracje, że to wszystko z potrzeby zerwania kajdan z ukochanego, mogą płynąć prosto z serca, trzeba jednak pamiętać, że ta dziewczyna również została skrzywdzona przez „młodego boga” z Florydy. Oczekującego, że wszyscy będą tańczyć, jak on im zagra. Albo dasz, albo wezmę to sobie siłą. Potencjalna ofiara bardziej antypatyczna od potencjalnych zabójców? Zależy od oglądającego, ale jestem skłonna zgodzić się z tymi, którzy uznali, ze twórcy łagodniej obeszli się z młodymi spiskowcami aniżeli nieświadomym podmiotem ich zuchwałych knowań. Widać, że to historia z życia wzięta, bo to nie są geniusze zbrodni, od których aż roi się w światowej kinematografii (a już zwłaszcza hollywoodzkiej), tylko kryminaliści jakich pełno w prawdziwym świecie. Porywający się z motyką na słońce, niemierzący sił na zamiary. Mówiąc brutalnie: kretyni planujący morderstwo doskonałe. Mocno kino z dostatecznie rozwiniętą, szatańsko intrygującą płaszczyzną psychologiczną. Wypada dodać, że sporo tu golizny i czytelnych aluzji homoseksualnych odnośnie pary przewodniej.

W mojej nic nieznaczącej opinii niedocenione to dziełko Larry'ego Clarka. Filmowa adaptacja książki true crime Jima Schutze'a, która nie przypadła do gustu ani jemu, ani jednemu ze scenarzystów. A takie to intensywne widowisko! Brudna opowieść o znudzonych młodych gniewnych. Używających i nadużywających, przepitych, przepalonych, sypiących z kim popadnie i gdzie popadnie. Paskuda nieszafująca graficzną przemocą. Plugawa historia niefikcyjna (no, może poza paroma szczegółami...). Pysznie kameralne, przeraźliwie zimne, bezwzględnie surowe „Zabić drania” - jedno z moich małych filmowych odkryć.

sobota, 5 sierpnia 2023

„Naznaczony: Czerwone drzwi” (2023)

 
Dziewięć lat po stłumieniu traumatycznych wspomnień przez Josha Lamberta i jego syna Daltona, umiera jedna z ostatnich osób pamiętających niezwykłe wydarzenia w rodzinie, matka obecnie rozwiedzionego mężczyzny, który próbuje odbudować relację ze swoim najstarszym dzieckiem. Okazji na dłuższą rozmowę z synem Josh upatruje w wyjeździe uzdolnionego plastycznie Daltona na studia, ale zamiast upragnionego pojednania podczas wspólnej samochodowej podróży, atmosfera między nimi jeszcze się zagęszcza, co dla Josha jest ostatecznym impulsem do zdiagnozowania swojej przypadłości. Tymczasem Dalton zaprzyjaźnia się z Chris Winslow, też studentką pierwszego roku, którą wtajemniczy w swoje niepokojące przeżycia. Chłopak jest przekonany, że wszystkie odpowiedzi znajdują się w zaciemnionym fragmencie jego dzieciństwa. I uznaje, że najlepszym sposobem na odzyskanie wspomnień jest nadzwyczajna, skrajnie niebezpieczna zdolność, którą ponownie w sobie odkrył.

Plakat filmu. „Insidious: The Red Door” 2023, Blumhouse Productions, Screen Gems, Alliance, Stage 6 Films

Piąta cegiełka popularnej filmowej serii otwartej w 2010 roku przez Jamesa Wana, też reżysera drugiej odsłony. „Naznaczony: Czerwone drzwi” (oryg. „Insidious: The Red Door”) to horror nadprzyrodzony ukazujący dalsze losy rodziny Lambertów, a zatem kontynuacja „Naznaczonego: rozdziału 2”. Dla porządku przypomnijmy, że „Naznaczony: rozdział 3” Leigh Whannella i „Naznaczony: Ostatni klucz” Adama Robitela to prequele „Naznaczonego” Jamesa Wana. Historię zawartą w „Naznaczonym: Czerwonych drzwiach” wymyślili Leigh Whannell („Ulepszenie” 2018 i bardzo luźna, nie pierwsza, adaptacja minipowieści Herberta George'a Wellsa, „Niewidzialny człowiek” 2020) i Scott Teems (współscenarzysta „Halloween zabija” Davida Gordona Greena i scenarzysta „Podpalaczki” Keitha Thomasa, readaptacji powieści Stephena Kinga), który już sam przelał ją na karty scenariusza. A reżyserii podjął się debiutujący w tej roli Patrick Wilson, filmowy Josh Lambert, który ma szczególne miejsce również w innym kasowym cyklu zapoczątkowanym przez Jamesa Wana w 2013 roku - oczywiście mowa o „Obecności”. Głównymi producentami filmu zostali Jason Blum (żywo zainteresowany wypuszczeniem crossovera „Naznaczonego” i „Sinister” Scotta Derricksona), Oren Peli, Leigh Whannell i wreszcie James Wan, a budżet „Czerwonych drzwi” oszacowano na szesnaście milionów dolarów. Główne zdjęcia ruszyły w sierpniu 2022 roku w Morris County w stanie New Jersey, w tym na Drew University, prywatnej uczelni w tym świecie przedstawionym funkcjonującej jako Jane Pierce University, od jednej z byłych Pierwszym Dam Stanów Zjednoczonych, organizującej seanse spirytystyczne w Białym Domu. Pierwszy pokaz „Naznaczonego: Czerwonych drzwi” odbył się pod koniec czerwca 2023 roku w Nowym Jorku, a szeroką (arena krajowa i międzynarodowa) dystrybucję kinową otwarto w następnym miesiącu.

Horror, który odniósł kasowy sukces, ale nie zachwycił wielu krytyków i miłośników gatunku. Typowy przykład odcinania kuponów? Sławny tytuł z pewnością swoje zrobił, ale nie wszyscy odbiorcy „Naznaczonego: Czerwonych drzwi” Patricka Wilsona ocenili tę opowieści za niewiele wnoszącą, czy jak kto woli bezwstydnie żerującą na poprzednich odsłonach serii. Oryginalna historia bardziej koncentrowała się na Daltonie Lambercie (zadowalający występ Tya Simpkinsa, jak na razie jedynego odtwórcy rzeczonej postaci z Insidious Universe), co Patrickowi Wilsonowi przypomniało fikcyjne dzieje Petera Parkera. Marginalizacja bliskich Daltona nie spodobała się pretendentowi do reżyserskiego tronu, który uczciwie zapowiedział, że obsadzenie go na tym stanowisku będzie oznaczało przyjęcie innej koncepcji. Zarzekał się Wilson, że jeśli on będzie robił ten film, to położy nacisk na trudną relację ojca i syna, nie zapominając przy tym o innych członkach rodu Lambertów. Powrót „starej gwardii” z wyjątkiem Kali Lambert (właściwie epizodyczna rólka małoletniej Juliany Davies), młodszej siostry Daltona i Fostera (Andrew Astor). A zatem rodziców wykreowali Rose Byrne i Patrick Wilson, przy czym Renai i Josh nie są już małżeństwem. Akcja „Naznaczonego: Czerwonych drzwi” rozgrywa się dziewięć lat po nienaturalnym zatarciu koszmarnych wspomnień ojca i syna. Zaczynamy od pogrzebu matki tego pierwszego, przyjaciółki medium Elise Rainier (niezastąpiona Lin Shaye) - jednej z najważniejszych, jeśli nie najważniejszej, postaci w tym uniwersum – od początku zaangażowanej w niezwykłe wypadki w kręgach rodzinnych (powiedzmy, bardzo rzadka choroba genetyczna), a więc mogącej sporo swojemu jedynemu synowi rozjaśnić. Gdyby żyła. Pierworodny Josha i Renai właśnie szykuje się do wyjazdu na studia, zwyczajowo unikając kontaktów z rodzicielem. Trudno powiedzieć, kiedy Dalton zaczął odsuwać się od Josha - może w trakcie rozwodu rodziców? - ale faktem jest, że w odróżnieniu od Kali i Fostera, nader rzadko widuje się z ojcem. Renai i Josh pozostali przyjaciółmi, zgodnie dzieląc się opieką nad dziećmi i zamartwiając uporem Daltona. Urazą młodzieńca do człowieka dotkniętego bynajmniej tajemniczym schorzeniem. Zamglony umysł czy coś w tym rodzaju. Utrata zaufania do samego siebie, do spustoszonej skarbnicy pamięci. Jakby okradziono go z niektórych wspomnień, a na domiar złego mężczyzna obawia się, że w paszczę zapomnienia wcześniej czy później wpadną najdroższe mu osoby. Że pewnego dnia nie rozpozna swoich bliskich. W swoim przygnębiająco pustym domu (z przytulnego rodzinnego gniazdka do zimnej samotni – niebrzydki domek w spokojnej okolicy przykryty „grubym płaszczem [niewygodnej] ciszy”, że pozwolę sobie zacytować Shirley Jackson (w tłumaczeniu Pauliny Braiter), z uporem maniaka testuje swoją ewidentnie dziurawą pamięć. Widać to w scenie zainspirowanej kultowym horrorem Johna Carpentera pt. „In the Mouth of Madness” (pol. „W paszczy szaleństwa”), jak dla mnie najbardziej efektywnym fragmencie „Naznaczonego: Czerwonych drzwi”.

Plakat filmu. „Insidious: The Red Door” 2023, Blumhouse Productions, Screen Gems, Alliance, Stage 6 Films

Popcornowy horror paranormalny, na dobrą sprawę, będący powtórzeniem materiału. Swoiste przypomnienie dwóch pierwszych rozdziałów „Naznaczonego”. Kto widział, ten właściwie wszystko już wie. Zagadkowa sprawa dla Josha i Daltona Lambertów, a dla osób zaznajomionych z reżyserskim wkładem Jamesa Wana w Insidious Universe, „oczywista oczywistość”. A przynajmniej w moich oczach „Naznaczony: Czerwone drzwi” Patricka Wilsona zaprezentował jako jako „organizm” drastycznie odarty z sekretnych warstw. Atmosfera nadnaturalnej nie-tajemniczości, aczkolwiek wiązałam pewne nadzieje z wymiotującym niegdysiejszym studentem fikcyjnego Jane Pierce University. Koniec końców bardziej wydajny okazał się wątek plastyczny. UWAGA SPOILER O istocie nawiedzającej dwa przylegające do siebie pomieszczenia w siedzibie studenckiego bractwa jakby zapomniano. Według mnie opowieść niedokończona; urwana tak raptownie, jak zawiązana. Co się zaś tyczy malarstwa: omawiany na ulubionych zajęciach Daltona „Saturn pożerający własne dzieci” Francisco Goi posłużył twórcom „Czerwonych drzwi” jako swego rodzaju odbicie stanu umysłu nie tylko ojca, ale i syna (czytelny symbolizm) KONIEC SPOILERA. Stosując się do polecenia wykładowczyni malarstwa, Dalton patrzy w głąb siebie i widzi tytułowe drzwi, które niezwłocznie przenosi na płótno. W zasadzie praca nad tym – oszałamiającym! – obrazem będzie trwała niemal do samego końca niniejszej skocznej opowiastki teoretycznie z dreszczykiem. Tak naprawdę tylko jedno buu! mogę uznać za skuteczne - wątpliwa dodatkowa atrakcja we wspomnianej już „paszczy szaleństwa”. Soczyście czerwonej gardzieli. Jak sama nazwa wskazuje czerwień to kolor tego dziełka, najdobitniej uwidaczniający się w oświetleniu (surrealistyczne tło), ale podobno w każdej scence można wypatrzyć coś czerwonego. Napięta relacja Josha i Daltona niewątpliwie miała być najważniejszym „czynnikiem ludzkim”, czołowym związkiem w piątym „Naznaczonym”, ale moją uwagę najbardziej przykuła Chris Winslow (bezbłędna kreacja Sinclair Daniel), przypadkowa współlokatorka Daltona Lamberta. Jakże fortunna pomyłka w przydziale pokojów w akademiku, bo wyraźnie stroniący od rówieśników, introwertyczny młodzieniec z „wygumkowaną traumą”, znajdzie w tej wyzwolonej dziewczynie zaufaną sojuszniczkę w niebezpiecznej misji odgrzebywania straszliwych wspomnień. Sojuszniczkę niekoniecznie nieulękłą, niezachwianą, niezmiennie w pełni przekonaną do tego osobliwego projektu, ale wszystko wskazuje na to, że z łatwością dokonującą tego, czego nie udało się osiągnąć jego rodzicom. Chris bezwiednie kruszy skorupę, w której od dawna chowa się biedny Dalton. Wydaje się, że dotąd zwierzał się wyłączne młodszemu bratu, który podziela jego podejrzenia odnośnie skrzętnie skrywanych tajemnic rodzinnych. Foster też ma alarmujące przebłyski wspomnień i też czuje się oszukiwany przez matkę, nieubłaganą strażniczkę mrocznych sekretów, które głośno dopominają się także o uwagę marnotrawnego ojca. Prawdopodobnie największym marzeniem Josha Lamberta było maksymalne odróżnienie się od własnego rodziciela. Bycie takim tatą, jakiego sam nie miał. Od jakiegoś czasu nie może jednak oprzeć się wrażeniu, że zawiódł na całej linii. Może nie Fostera i Kali, ale Dalton całym sobą daje mu do zrozumienia, że nie spisał się w tej ponoć najważniej dla Josha roli. Nie „ponoć” tylko na pewno, ale pierworodny człowieka z niepospolitym talentem – bardziej przekleństwem niż darem – może mieć co do tego poważne wątpliwości. Jedyny (póki co?) dziedzic Josha w zakresie zdolności niesamowitych. Żaden z nich nie zdaje sobie z tego sprawy, ale ta okropna niewiedza nieuchronnie zbliża się ku końcowi. Wszystkie znaki w tym i tamtym - pysznie mglistym i jednocześnie rozczarowująco nieświeżym (nieegzotyczna zbieranina, jeśli o mnie chodzi, już nie tak upiornych, żeby nie powiedzieć swojskich stworzeń; może poza wyginającymi śmiało ciała nieproszonymi gośćmi w studenckim pokoju Daltona) - wymiarze wskazuje na to, że Dalton i Josh po latach odkryją całą prawdę i tylko prawdę, która równie dobrze może na nowo scalić tę pechową amerykańską rodzinę, co doszczętnie ją zrujnować. Równie dobrze?! W podręcznikowym hollywoodzkim straszaku naszej epoki? W standardowym jumperze? Mówią, że nadzieja umiera ostatnia, może więc poszukiwacze niekonwencjonalnych rozwiązań w kinie grozy mimo wszystko dotrwają przynajmniej do epilogu (bo po napisach końcowych jest jeszcze jedna mikro scenka; nic specjalnego). Najniższego ukłonu w stronę UWAGA SPOILER przyjaciół Elise Rainier i oczywiście tych fanów horroru, którzy doceniają wkład Lin Shaye w ten najlepszy (tak, tak, to subiektywna ocena) z gatunków. Wcześniej Elise pojawi się na ekranie komputera Chris Winslow, zapowiedziana przez swoich zabawnych asystentów KONIEC SPOILERA. Miły gest.

Debiut reżyserski Patricka Wilsona w ramach jednej z najpopularniejszych serii we współczesnej kinematografii grozy. Trzeci rozdział księgi Lambertów i piąty w ogóle, który spokojnie mogłam sobie darować. Niewiele bym straciła, bo „Naznaczony: Czerwone drzwi” dał mi się poznać jako jeden z wielu skoczków w świecie horroru. Banalna historyjka o zjawiskach nadprzyrodzonych, wałkująca przewałkowany już temat. Horror do znudzenia patrzący wstecz (bez retro posmaczku), „bardziej żyjący przeszłością niż teraźniejszością”. Nie tyle przewidywalny, ile już opowiedziany. Ot, streszczenie dwóch pierwszych cegiełek Insidious Universe i jak dla mnie, w większości z niedostatecznie zajmującymi, na dobrą sprawę też wyświechtanymi, dodatkami. Jedna z tych masówek, z którą nie najlepiej się dogadałam. Według aktualnego stanu (sytuacja jest rozwojowa – „epopeja” wciąż się tworzy) szary koniec mojej listy filmów spod szyldu „Naznaczonego”.